Prof. dr hab. Marian Pawlak

Bydgoszcz

 

 

Studia uniwersyteckie młodzieży z Leszna w XVII i XVIII w.

 

Badania nad studiami akademickimi i podróżami edukacyjnymi młodzie­ży Rzeczypospolitej mają wieloletnią tradycję. Historycy opracowywali pro­blem kształcenia się studentów z Polski na uczelniach Włoch, Niemiec, Nider­landów, Francji, Szwajcarii i innych krajów1. Kilka rozpraw traktuje o studiach młodzieży z dużych miast, m.in. Gdańska, Warszawy, Poznania, Elbląga, Malborka i Wilna2. Interesowali się też historycy studiami i podróżami eduka­cyjnymi wybitnych polityków, duchownych, uczonych, ale też i osób, którym po studiach nie udało się osiągnąć wyższych urzędów i godności3.

Różne środowiska szlacheckie i mieszczańskie wypracowały w epoce staropolskiej własne ideały wychowawcze i metody ich realizacji4. Do wymo­gów rodziców dostosowywały swoje systemy oświatowe kościoły różnowiercze i rzymskokatolicki.

Leszno było w czasach staropolskiej Rzeczypospolitej jednym z więk­szych miast, którego mieszkańcy wykazywali duże zainteresowanie kształ­ceniem synów. Brak solidnej monografii Leszna utrudnia poznanie składu etniczno - religijnego, zawodowego i społecznego jego mieszkańców, które wpływały na ich poglądy dotyczące kształcenia synów. Właściciel wsi Leszno, Rafał III Leszczyński, uzyskał od Zygmunta I (30 kwietnia 1547 r.) przywilej na przekształcenie wsi w miasto, zarządzane według prawa magdeburskiego5. Mieszkańcami wsi byli polscy chłopi. Napływ ludności miejskiej, w tym od 1548 r. czeskich emigrantów, wytworzył nowe, zróżnicowane religijnie i et­nicznie społeczeństwo. Jednak dopiero wojna trzydziestoletnia spowodowała liczny napływ czeskich (od 1628 r.) i śląskich (od 1633 r.) emigrantów. Osiedlenie się przybyszów ze Śląska, przeważnie rzemieślników należących do kościoła luterańskiego, skłoniło Rafała VII Leszczyńskiego do nadania luteranom 4 listopada 1633 r. przywileju religijnego, zezwalającego na posiada­nie własnego kościoła.

Wzrost liczby Czechów i osiedlenie się w Lesznie w 1628 r. Jana Amosa Komeńskiego przyczyniło się do przeniesienia w 1636 r. z Ostroroga do Lesz­na siedziby seniorów kościoła braci czeskich wraz z seminarium, archiwum i biblioteką6. Zmiany spowodowane osiedleniem się w Lesznie licznych przyby­szów z Czech i Śląska znalazły wyraz w ordynacji wydanej dla Leszna przez Bogusława Leszczyńskiego w 1637 r., w której przyznał on kalwinom w radzie miejskiej stanowiska burmistrza i trzech rajców, a luteranom czterech rajców. Duże zmiany w składzie mieszkańców i wpływ na dalsze losy Leszna wywarło spalenie miasta 29 kwietnia 1656 r. przez polskie wojsko. Pożar spo­wodował nie tylko upadek ekonomiczny miasta, ale i opuszczenie go przez część mieszkańców - braci czeskich. Po czasach potopu Leszno stało się mias­tem trzech nacji i trzech religii: kalwinów skupiających w swym kościele po­tomków Czechów i Polaków - wyznawców tego odłamu chrześcijaństwa, ka­tolików - głównie Polaków, a także luteran - śląskich Niemców. Kolejne spa­lenie Leszna 29 lipca 1707 r. przez armię rosyjską oraz rabunki, jakich dopusz­czały się w nim w trakcie wojny północnej armie: rosyjska, polska, szwedzka i saska mocno zniszczyły miasto, ale nie spowodowały większych zmian w składzie etniczno-religijnym jego mieszkańców.

Jak wspominałem, z badań historyków wiadomo, do jakich karier życio­wych przygotowywali synów mieszczanie i szlachta. Przywileje wywalczone przez szlachtę rezerwowały dla jej synów urzędy państwowe i wyższe kościel­ne w kościele rzymskokatolickim. Mieszczanie mogli sprawować tylko urzędy miejskie, niższe kościelne (wikariuszy, altarzystów, zakonników, rzadziej pro­boszczów, a tylko pod określonymi warunkami kanoników), prywatne w służ­bie magnatów itp. Do sprawowania urzędów w mniejszych miastach oraz niż­szych kościelnych wystarczyło wykształcenie wyniesione ze szkół zakonnych (jezuitów, pijarów) lub uniwersytetu krakowskiego (uzyskanie stopnia bakała­rza). Tylko nieliczni katoliccy mieszczanie kontynuowali rozpoczęte w Polsce studia na uniwersytetach niemieckich  i  włoskich,  umożliwiające zdobycie stopni doktora medycyny, prawa i teologii. Posiadanie tych stopni ułatwiało osiągnięcie najwyższych urzędów miejskich (np. w Krakowie doktorzy medy­cyny byli wybierani na urząd burmistrza) i kanoników. Brak możliwości otrzy­mania urzędów państwowych i kościelnych spowodował zmniejszenie się za­interesowania kształceniem synów wśród mieszczan katolików. Rzemieślni­kom, przekupniom, wyrobnikom wykształcenie szkolne nie było potrzebne, wystarczały praktyczne umiejętności nabyte w warsztacie i na straganie. Koś­cioły różnowiercze zalecały swym wiernym czytanie Pisma świętego, co zmu­szało do uczenia dzieci czytania w językach narodowych. Badania nad gim­nazjum elbląskim wskazują, że do szkół uczęszczało około połowy chłopców. Najwięcej dzieci nieobjętych nauką szkolną pochodziło z rodzin służby domo­wej, wyrobników dniówkowych, tragarzy itp. Ich synowie dziedziczyli po oj­cach zawody o niskich kwalifikacjach. Kandydaci na rzemieślników i przekup­niów otrzymywali wykształcenie początkowe, ograniczone do opanowania u-miejętności czytania, pisania, rachunków, katechizmu i podstaw wyznania7. Było ono znacznie skromniejsze od wykształcenia elementarnego, zapropono­wanego przez J. A. Komeńskiego8. Przyszli kupcy uczyli się dłużej, aż do opa­nowania kursu szkoły średniej.

Do najstarszych klas pruskich gimnazjów akademickich uczęszczali tylko uczniowie zainteresowani podjęciem studiów akademickich". Nie wszyscy, głównie z braku pieniędzy, rozpoczynali je i kończyli. Była liczna grupa mło­dzieży, która przerywała studia z. różnych powodów. Nazywano ich ..bywszymi studentami''. Znajdowali oni pracę w młodszych klasach szkól średnich oraz urzędach miejskich, zwłaszcza w mniejszych miastach itp. Absolwenci protestanckich uniwersytetów i akademii byli zatrudniani w urzędach dużych miast, sądownictwie miejskim, służbie zdrowia, duszpasterstwie i w szkołach średnich.

Mieszkańcy Leszna, zaliczanego do miast większych (formalnie na mocy przywileju Zygmunta III z 8 maja 1631 r., wydanego na prośbę Kalała VII Leszczyńskiego), kształcili synów według powszechnie przyjętych w Rzeczy­pospolitej i w krajach Rzeszy Niemieckiej wzorów.

Zamieszkujący Leszno katolicy i protestanci kształcili dzieci zgodnie z przyjętymi w tych społecznościach wzorami i zwyczajami. Ludność kato­licka z niższych warstw społecznych (służba domowa, robotnicy, rzemieślnicy, przekupnie) prawie w ogóle nie posyłała synów do szkól parafialnych, istnie­jących w XVII - XVIII w. prawic w każdym miasteczku. W Lesznie szkołę pa­rafialną wymienia dopiero wizytacja diecezjalna z lat 1718-1719'". Wspomi­nają o niej też pozostałe XVIII-wicczne wizytacje. Zainteresowani kształceniem synów leszczyńscy katolicy mogli ich wysyłać do szkól jezuickich w Poznaniu. Kaliszu i innych miastach. Brak zachowanych albumów uniemoż­liwia jednak stwierdzenie, czy uczyli się w nich chłopcy z Leszna.

Synowie wielkopolskiej szlachty i mieszczan przed otwarciem w Wielko­polsce szkól jezuickich kształcili się na uniwersytecie krakowskim. Te kontak­ty byty utrzymywane nadal w XVII i XVIII w. W albumie tej uczelni zanoto­wano liczne nazwiska Wielkopolan, ale - niestety - znalazłem nazwiska tylko dwóch przybyszów z Leszna, i to dopiero z drugiej polowy XVIII w.: Jana Andrzeja Gabela z 1754 i Jerzego Kowalskiego z 1757 r. Uwaga przy nazwis­ku Kowalskiego ..Leznensis" nie jest precyzyjna i może oznaczać też inną miejscowość, np. Leźno". J. A. Gabel jest identyczny z luteraninem J. A. Gaebeliusem, zapisanym do albumów Torunia (1749) i Frankfurtu (1752). Zniko­ma liczba studentów z Leszna w Krakowie, brak szkoły parafialnej w Lesznie w XVI i XVII w. skłaniają do przypuszczenia o upośledzeniu majątkowym ka­tolików w Lesznie, uniemożliwiającym im poprawę swej sytuacji ekonomicz­nej i zdobywanie środków na kształcenie synów. Leszczyńscy różnowiercy (kalwini, bracia czescy i luteranie) kształcili dzieci w leszczyńskiej szkole różnowierczej. Jej dzieje zostały opracowane przez Andrzeja Węgierskiego. Adalberta Zieglera, Sylwestra Machnikowskiego, Theodora Wotschke. Marię Sipayłłównę, Łukasza Kurdybachę. Adama Matuszewskiego i innych'". Szkoła została założona w 1555 r. i funkcjonowała jako placówka początkowa do 1580 r. Rozwój miasta i wzrost w nim liczby mieszkańców wyznań prote­stanckich spowodował przekształcenie jej w gimnazjum i w takim kształcie organizacyjnym pozostała do końca istnienia Rzeczypospolitej, z wyjątkiem okresów od 29 kwietnia 1656 do 2 listopada 1662 r. i od lipca 1707 do stycz­nia 1709 r., w których była nieczynna. Część wychowanków gimnazjum po­dejmowała studia akademickie w gimnazjach akademickich, wyższych szkołach zawodowych i uniwersytetach Niemiec, Holandii, Szwajcarii i innych krajów. Wielu absolwentów różnych gimnazjów przed podjęciem studiów uczyło się przez 2-3 lata w najstarszych klasach gimnazjów akademickich różnie nazywanych: sekundą i prima lub prima i supremą. Uczniów z Leszna znalazłem w opublikowanych metrykach gimnazjów Bremy (10 osób), Gdań­ska (20) i Torunia (92)13. Tylko część uczniów zapisanych do tych gimnazjów kontynuowała studia na uniwersytetach: Bremy (6), Gdańska (10) i Torunia (58). Pozostali prawdopodobnie poprzestali na wykształceniu zdobytym na tych uczelniach. Jednym z nich był Daniel Aschenborn, przyjęty do Gdańskie­go Gimnazjum Akademickiego w listopadzie 1641 r., a 27 kwietnia 1651 r. zatrudniony jako nauczyciel w szkole parafii św. Katarzyny w Gdańsku14. Naj­częściej zatrudniano ich w szkołach parafialnych, urzędach miejskich, jako prywatnych urzędników itp.

Mieszkańcy Leszna utrzymywali liczne kontakty z Toruńskim Gimna­zjum Akademickim. W Toruniu mieszkało wielu członków kościoła braci czeskich, m.in. poeta Jan Rybiński, ekonom gimnazjum Adam Tobolski, ka­znodzieja Jan Turnowski i Paweł Orlicz.

Do albumu gimnazjum toruńskiego zostały wpisane trzy grupy uczniów: kontynuujących naukę w dwu najstarszych klasach, nazywanych w tej uczelni prima i supremą, uczniów przyjętych do młodszych klas oraz przybyłych w celu nauczenia się języka polskiego w tzw. „szkole polskiej". Tylko część uczniów przyjętych do najstarszych klas kontynuowała studia na uniwersyte­tach. W albumach uniwersytetów brakuje nazwisk osób, które wykonywały za­wody wymagające wykształcenia uniwersyteckiego, jak np. Jerzego Gleiniga. przyjętego do gimnazjum toruńskiego 17 kwietnia 1636 r., późniejszego minis­tra braci czeskich w Odolanowie (1643), Orzeszkowie (1647) i Krokowej (1657, do śmierci 9 czerwca 1673 r.)15. Do młodszych klas zostało zapisanych 17 chłopców z Leszna, m.in. Ephraim Godlieb Crell (23 I 1708 r. - kl. V), Jan Jerzy Doering (5 X 1721 r. - kl. VII), Marcin Eber (6 VIII 1663 r. - kl. VI), Ephraim Garve (18 VII 1706 r. - kl. IV), Benjamin Daniel Held (październik 1693 r.- kl. IX, 8 lat), Chrystian Reiche (9 II 1699 r. - kl. X). Tylko jeden uczeń spośród zapisanych do młodszych klas (Michał Reiman - 22 X 1727 r. do kl. VI) rozpoczął 8 października 1735 r. studia w Jenie. Trudno wytłuma­czyć powody, dla których mieszkańcy Leszna kilkuletnich synów wysyłali do najmłodszych i średnich klas toruńskiego gimnazjum. Tylko niektórzy z nich zostali przyjęci do tej szkoły w latach, w których było zamknięte gimnazjum leszczyńskie. Pięciu uczniów: Jerzy Crambitz (28 Xli 1637 r.), Krzysztof (16 VI 1706 r.), Jan Gottfried (19 I 1712 r.), Samuel (4 II 1709 r.) Ilmerowie oraz Jeremiasz Wisner (8 VII 1704 r.) zapisało się do „szkoły polskiej". Spośród miast wielkopolskich tylko ze Wschowy uczyło się więcej, bo 103. uczniów w Toruniu; z pozostałych miejscowości było ich mniej - np. z Bojanowa - 18, Międzyrzecza - 37, Poznania - 62, Rawicza - 23, Śmigła - 12, a z innych tylko po kilku. Ożywione kontakty, wynikające ze związków rodzinnych, han­dlowych, religijnych i z położenia śląskich szkół na szlakach komunikacyj­nych do miast uniwersyteckich w Niemczech, utrzymywało też Leszno ze śląs­kimi szkołami. Brak zachowanych albumów gimnazjów we Wrocławiu, Brzegu i Złotoryi oraz innych miast uniemożliwia poznanie roli śląskich szkół w kształceniu młodzieży z Leszna. Bardzo rzadko rektorzy lub inne osoby wpisujące studentów do metryki uczelni notowały uwagi o ich wcześniejszej edukacji, jak np. przy zapisie Samuela Ernesta Neumanna na studia we Frankfurcie n. Odrą 12 X 1793 r., gdzie jest uwaga o uczęszczaniu do gimnaz­jum w Goerlitz i na uniwersytet w Lipsku (11 V 1792 r.) .

Po zdobyciu wykształcenia umożliwiającego rozpoczęcie studiów młodzi leszczynianie wyjeżdżali do uniwersytetów, kierując się wieloma względami: poziomem naukowym, stosunkami religijnymi na uczelni, kosztami utrzyma­nia, możliwością otrzymania stypendium lub zapomogi i innymi. Uniwersytety niemieckie, holenderskie i szwajcarskie opublikowały albumy od założenia u-czelni do końca XVIII w., co umożliwia poznanie toku studiów przybyszów z Rzeczypospolitej. Wyczerpująco scharakteryzował albumy wyższych szkół Marian Chachaj w rozprawie: Metryki zagranicznych uniwersytetów i akade­mii jako źródło do dziejów kultury polskiej (XVI - XVII w.); zawarte w niej kry­teria zastosowaliśmy w badaniach nad studiami leszczynian17. Do metryk byli wpisywani z uwagą określającą ich przynależność terytorialne państwową w wersji łacińskiej: „Leśna Polonus" lub „Lesnensis Polonus" albo niemieckiej: „Polnisch Lissa" „Lissa in Polen". Brak określenia „Polonus" „Polnisch", „in Polen" utrudnia zaliczenie studenta do grona przybyszów z Leszna. Miejscowości o nazwie Lissa lub Lissau występowały też na Łużycach i w Prusach. Bez słowa „Polonus" zostali wpisani: Paweł Bucholtz (Frankfurt n. Odrą, 1518 r.)18, Damian Okurofsky (Królewiec, 13 VII 1565 r.)19, Łukasz Richter (Frankfurt, 1566 r.)20 oraz bracia Spanowscy: Eryk, Jan i Mikołaj w Wittenberdze (25 XI 1573 r.), Wilhelm w Sienie (14 X 1600 r.)21 oraz Jan Jo-annis w Lejdzie (20 II 1602 r. i ponownie 20 II 1609 r.)22. Pierwszymi studen­tami wpisanymi z uwagą „Leśna Polonus" byli: Albert (może Wojciech) Sirbrichius we Frankfurcie n. Odrą w 1617 r.23 i Andrzej Lumnitsch (Lemnitius) we Frankfurcie w 1624 r., Lipsku w 1625 r. i Bazylei w 1626 r.

W opublikowanych metrykach uniwersytetów niemieckich, holenderskich i szwajcarskich znalazłem nazwiska 261 studentów, wpisanych jako przyby­łych z Leszna w Polsce i 8 wyżej wymienionych, co razem czyni 269 osób. Prawdopodobnie studiowało więcej leszczynian, ale nie wszyscy studenci, z różnych powodów, dokonywali wpisów do metryk uniwersytetów. Aleksan­der Klemp wymienił ministra braci czeskich w Krokowej (1677-1703) Rafała Pruefera (Prywera) z Leszna, którego nie znaleźliśmy w dotychczas wydanych metrykach wyższych uczelni"5. Studenci z Leszna stanowili liczną grupę, po­równywalną w Wielkopolsce z Międzyrzeczem (121) i Wschową (210), mias­tami o podobnej strukturze zawodowej i wyznaniowej mieszkańców. Z pozos­tałych miast wielkopolskich w wiekach XVII i XVIII studiowało w Niemczech i Niderlandach znacznie mniej młodzieży, co było wynikiem innego religijno-etnicznego składu mieszkańców oraz wielkości miast. Studenci z Leszna znaj­dują się w albumach niemieckich uniwersytetów w: Erfurcie (1), Frankfurcie n. Odrą (150), Getyndze (7), Halle (6), Heidelbergu (2), Helmstedt (1), Her-born (5), Jenie (21), Królewcu (23), Lipsku (58), Marburgu (2), Rostocku (3), Strasburgu (4) i Wittenberdze (35); niderlandzkich w: Franeker (3), Groningen (6), Lejdzie (44) i Utrechcie (1). Nieliczni studenci w trakcie naukowych pere­grynacji dotarli też do Bazylei (3), Genewy (1), Sieny (1) i Aberdeen (l)26. Głównymi uczelniami kształcącymi młodzież z Leszna były uniwersytety we Frankfurcie n. Odrą, Lipsku, Wittenberdze i Lejdzie. Viadrina, jak wówczas powszechnie nazywano frankfurcki uniwersytet, była najbliższą Leszna wyż­szą uczelnią i leżała na trasie wędrówek do Niderlandów. Dla części leszczy­nian była ona tylko pierwszym uniwersytetem, od którego rozpoczynali studia, ubożsi natomiast poprzestawali na wykształceniu zdobytym właśnie we Frank­furcie n. Odrą. Znacznie większym uznaniem cieszyły się wśród ówczesnych studentów studia w Lipsku. Z Leszna do tej uczelni przybyło 58 studentów, tym samym spełniła ona ważną rolę w kształceniu leszczyńskiej młodzieży. Wittenberga przyciągała głównie studentów teologii, jako uniwersytet, w którym nauczał Marcin Luter. Wielu studentów teologii starało się tam stu­diować lub chociażby tylko zwiedzić miasto. Dla członków kościołów braci czeskich i kalwinów najważniejszą uczelnią kształcącą teologów była Lejda. Podążający do niej studenci uzupełniali wykształcenie w kalwińskim gimna­zjum w Bremie oraz innych niemieckich i holenderskich uczelniach kalwiń­skich lub tolerujących kalwinów w swych murach. Na uwagę zasługują też studia leszczynian w Berlińskiej Akademii Medyczno - Chirurgicznej, do któ­rej przyjęto w drugiej połowie XVIII w. 11 osób. Studia medyczne w Berlinie zapoczątkował Karol Fryderyk Schoenfeld 3 XII 1745 r. Dla 7 studentów z Leszna berlińska akademia była jedynym miejscem studiów. Pozostali 4 uzu­pełnili medyczne wykształcenie we Frankfurcie (Jan Daniel Kunze i Samuel Dawid Rauhuff) oraz w Getyndze (bracia August Ferdynand i Karol Ludwik Wolffowie).

Studenci z Europy Zachodniej i Środkowej starali się studiować na 2 - 3 uniwersytetach pod kierunkiem cenionych profesorów. Dla uboższych i nie korzystających ze stypendiów studia w sławnych wówczas ośrodkach były zbyt drogie i musieli się zadowalać nauką w prowincjonalnych uczelniach. Zazwy­czaj kończyli tylko jeden taki uniwersytet, najczęściej położony najbliżej ro­dzinnego miasta. Studia na jednym uniwersytecie, przeważnie w Viadrinie, dominowały wśród młodzieży z Leszna. Wykształcenie uzyskane tylko w jed­nej uczelni miało około 150 leszczynian. 39 innych poprzedziło je nauką w klasach akademickich gimnazjów w Bremie, Gdańsku i Toruniu. Zapewne sporo młodzieży z Leszna przed studiami uczęszczało do gimnazjów na Śląs­ku, Lużycach, w Berlinie i innych miastach. Na dwóch uniwersytetach uczyło się 66 studentów z Leszna. Tylko 14 mogło pochwalić się pobytem na trzech i więcej uczelniach, czasami uzupełnionych jeszcze podróżą aukową. Przedsta­wię tu sylwetki kilku studentów z Leszna, znanych ze studiów na 3 - 4 uniwer­sytetach. Jednym z nich był Samuel Arnold, wpisany w 1716 r. Jako 12 - letni chłopiec do metryki Lipska. Po 5 - letnim pobycie w Lipsku rozpoczął w 1721 r. studia medyczne w Strasburgu, a następnie kontynuował je we Frankfurcie n. Odrą (l724) i Lejdzie (1726)27. Henryk Barycz i Maria Sipayłłówna opracowali studia i podróże edukacyjne Marcina Gracjana Gerticha (1568 - 1629), późniejszego superintendenta kościołów braci czeskich w Wielkopolsce i współorganizatora leszczyńskiego gimnazjum. Do metryk uni­wersyteckich wpisał się tylko raz w Bazylei (1595), ale studiował też w Wit­tenberdze, Lipsku, Heidelbergu i Strasburgu28. Wytrwałym peregrynantem był też Jan Kołaczek (Placentinus), spolonizowany Czech (1630-1683), profesor matematyki i filozofii we Frankfurcie n. Odrą, propagator filozofii Kartezju-sza. Studia rozpoczął w 1648 r. w Gdańsku, a kontynuował je w Królewcu, Groningen, Lejdzie i Frankfurcie29. Znanym z wieloletnich studiów był też Be­niamin Ursinus (1615 - zm. 22 IV 1657 r.), konsenior kościoła braci czeskich w Wielkopolsce i kalwiński kaznodzieja w Gdańsku. Uczęszczał on do gim­nazjów w Lesznie, Toruniu (1632), Bremie (1635), a studiował we Frankfur­cie, Lejdzie, Franeker, Groningen i Genewie. Część studiów odbył jako pre­ceptor Rafała Buczackiego30. Zapewne kilku studentów zapisanych raz lub dwa do albumów uczyło się lub przynajmniej zwiedziło więcej uczelni.

Tylko w metrykach niektórych uniwersytetów notowano, jaki kierunek studiów wybierał przyjmowany student. W przypadku leszczynian jedynie w albumach Getyngi i Lejdy zostały odnotowane nauki, które studiowali. Wśród przyjętych na uniwersytet w Getyndze czterech zadeklarowało chęć studiowa­nia teologii: Jan Ephraim Tschepke (1783), Ephraim Gotfryd Stechebar (1765), Jan Daniel Spornberger (1790) i Karol Ephraim Herrmann (1770) a dwóch medycyny: August Ferdynand (1789) i Karol Ludwik (1789) Wolffo-wie. Bez uwagi o kierunku studiów został przyjęty Jan Daniel Kuehn w 1735 r.

W Lejdzie kształciło się 44 studentów z Leszna, w tym 35 studiowało teologię, 6 medycynę (Jan Daniel Arnold - 1693, Samuel Arnold - 1726, Jan Bayer - 1669, Kasper Godfryd Goldmann - 1698, Elias Nitzschke - 1668, Elias Gotfryd Nitschke - 1699), dwóch prawo (Zygmunt Aschenborn - 1647 i Jan Seidel - 1693). Jerzy Zougeher został wpisany 27 października 1637 r. jako służący (famulus) księcia Gustawa Adolfa de Rasburg et Falkenstein ze Szwecji. Również w pozostałych uniwersytetach holenderskich leszczynianie studiowali teologię i medycynę. Do metryki Groningen wpisano studentów te­ologii: Jana Kołaczka - (1651), Samuela Majeviusa - (1689). Jana Seidela -(1651), Benjamina Ursinusa - (1639). Dwóch innych leszczynian studiowało medycynę we Franeker - Jan Lindowski (Lindenaw) w 1670 r. i w Utrechcie -Fryderyk Jaegwitz w 1696 r.

Duża liczba studentów teologii w Lejdzie wynikała ze składu wyznanio­wego mieszkańców Leszna i roli tamtejszego środowiska w przygotowywaniu duszpasterzy dla kościołów braci czeskich i kalwinów w całej Rzeczypospo­litej.

W literaturze znalazłem informacje o finansowaniu studiów przez An­drzeja Leszczyńskiego, wojewodę brzesko - kujawskiego tylko dwóch osób: Marcina Gracjana Gerticha i Andrzeja Kaudera. który studiował we Franfurcie, Aberdeen i we Francji za stypendium otrzymane od zboru kalwinów mało­polskich31. Dalsze badania zapewne pozwolą ustalić nazwiska leszczynian -stypendystów gmin wyznaniowych i osób prywatnych.

Studia młodzieży z Leszna wykazują wiele cech typowych dla mieszczan należących do kościołów protestanckich. Większa liczba studentów z Leszna w porównaniu z innymi miastami o podobnej wielkości i składzie etniczno -wyznaniowym wynikała z roli elity umysłowej tego miasta w życiu kościołów braci czeskich i kalwinów w Rzeczypospolitej.

Aby ułatwić dalsze badania nad dziejami Leszna dołączam wykaz studentów tego miasta, sporządzony na podstawie opublikowanych metryk niemieckich, holenderskich i szwajcarskich uniwersytetów.

 

 

Tabela 1. Frekwencja studentów z Leszna na uniwersytetach Niemiec, Holandii i Szwajcarii w XVII i XVIII w.

Lata

Liczba studentów z Leszna

Lata

Liczba studentów z Leszna

1601-1605

 

1701-1705

5

1606-1610

 

1706-1710

13

1611-1615

 

1711-1715

7

1616-1620

1

1716-1720

4

1621-1625

2

1721-1725

6

1626-1630

 

1726-1730

7

1631-1635

0

1731-1735

13

1636-1640

2

1736-1740

7

1641-1645

 

1741-1745

6

1646-1650

11

1746-1750

5

1651-1655

13

1751-1755

12

1656-1660

15

1756-1760

10

1661-1665

11

1761-1765

8

1666-1670

9

1766-1770

6

1671-1675

6

1771-1775

8

1676-1680

5

1776-1780

5

1681-1685

4

1781-1785

9

1686-1690

9

1786-1785

10

1691-1695

15

1791-1795

5

1696-1700

10

 

 

 

115

 

146

Ogółem: 261

 

 

 

 

Wykaz metryk gimnazjów, uniwersytetów i akademii

GIMNAZJA

Brema

Die Matrikel des Gymnasium Illustre zu Bremen 1610-1810, bearb. Th. O. Achelis und A. Boertzler, Bremen 1968

Gdańsk

Księga wpisów uczniów Gimnazjum Gdańskiego 1580-1824, oprać. Z. Nowak i P. Szafran, Warszawa 1974

Toruń

Metryka uczniów Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego 1600-1817, wyd. Z. H. Nowak, J. Tandecki, t. l, Toruń 1997; t. 2, Toruń 1998

 

UNIWERSYTETY NIEMIECKIE

Erfurt

Acten der Erfurter Universitat, hrsg. v. H. Weissenborn, Bd 1-3, Halle 1881- 1889

Frankfurt n. Odr.

Altere Universitiitsmatrikeln der Universitat Frankfurt a. Oder, hrsg. v. E.Friedlander, Bd 1-3, Leipzig 1887-1891

Getynga

Die Matrikel der Georg-August-Universitat zu Góttingen von 1734-1937, hrsg. v. G. v. Selle, Hildesheim - Leipzig 1937

Halle

Matrikeln der Martin-Luther-Universitat Halle-Wittenberg, Bd l, hrsg. v. F.Juntke, Halle 1960

Heidelberg

Die Matrikel der Universitiłt Heidelberg von 1486-1870, hrsg. v. G. Torpke, Heidelberg 1884-1916

Helmstedt

Album Academiae Helmstadiensis, Bd l, hrsg. v. P.Zimmermann, Hannover 1926, Bd 2, hrsg. v. W. Spiess, Hannover 1955

Herbom

Matricula studiosorum scholae Herbonensis   1684-1726, hrsg. v. A. v. der Linde, Wiesbaden 1882

Jena

Die Matrikel der Universitat Jena, Bd l, hrsg. v. G. Mentz R. Jauernig, Bd 2, hrsg. v. R. Jauernig, G. Steiger, Rd 3, hrsg. v. O. Kóhler, G. Steiger, Jena 1944-1971

Królewiec

Die Matrikel  Promotionsverzeichnisse der  Albertus-Universitat-Konigsberg in Preussen 1544-1829, Bd 1-3, hrsg. v. G. Erler, Leipzig 1910-1917

Lipsk

Matrikel der Universitat Leipzig 1409-1559. hrsg. v. G. Erler, Bd 1-3, Leipzig 1897-1902; Die Jungere Matrikel de Universitat Leipzig 1559-1809, hrsg. v. G. Erler, Bd 1-3. Leipzig 1909

Marburg

Personen und Ortsregister żur der Matrikel und den Annalen der Universitat Marburg 1527-1652, hrsg. v. W. Falckenheiner, E. Sohroder, Marburg 1904; Suchbuch fur die Marburger Universitats-matrikel von 1653 bis 1830, hrsg. v. W. Diehl, Darmstadt 1927

Rostock

Die Matrikel der Universitat Rostock, Bd 1-3, hrsg. v. A. Hofmeister, Rostock 1889-1895, Bd 4-7, hrsg. v. E. Schafer, Rostock 1904-1922

Strasburg

Die alten Matrikeln der Universitat Strasburg 1621-1793, Bd 1-3, hrsg. v. G. C. Knod, Strasburg 1897-1902

Wittenberga

Album Academiae Yitebergensis ab 1502 usque 1602, ed C. E. Foerstemann, t. l, Lipsiae 1841, t. 2-3, Halis 1894-1905; Album Academiae Yitebergensis Jungere Reihe 1602-1812, hrsg. v. F. Juntke, Bd 1-5, Halle 1952-1966

 

UNIWERSYTETY NIDERLANDZKIE

Franeker

Die Deutschen Studenten und Proffessoren an der Akademie zu Franeker, hrsg. v. G. Becker, Soest (Holland) 1942

Groningen

Album Studiosorum Academiae Groninganae. ed. J. B. Walters, Groningen 1915 Lej d a Album studiosorum Academiae Lugdano-Batavae (Lejda) 1575-1875, ed. G. du Rieu, Den Haag 1875

Utrecht

Album   studiosorum   Academiae   Rheno-Traiectinae   (Utrecht)   1636-1886, Utrairiecti 1886

 

UNIWERSYTET POLSKI

Kraków

Album Studiosorum Universitatis Cracoviensis, t. 1-3, wyd. A. Chmiel, Kra­ków 1887-1904, t. 4, wyd. J. Zathey z pomocą H. Barycza, Kraków 1950; t. 5, wyd. K. Lewicki z pomocą J. Zatheya, Kraków 1956

 

UNIWERSYTET WŁOSKI

Siena

Die Matrikeln der deutschen Nation in Siena 1573-1738, hrsg. v. F. Weigle. Tiibingen 1962

 

AKADEMIE

Berlin

Die Matrikel des preussischen Collegium Medico-Chirurgicum Berlin 1730-1797, beart. v. A. v. Lyncker, in: Archiv fur Sippenforschung, Bd 11, 1934, s. 129-158, Bd. 12, 1935, s. 97-135 Genewa

Le Livre du Recteur de l'Academie de Geneve (1559-1878), ed. S. i S. Stel-ling-Michaud, t. 1-3, Geneve 1959-1972

Kenkel

Studenten aus Ost- und Westpreussen an ausserpreussischen Universitaten vor 1815. bearb. v. H. Kenkel, Hamburg 1981, wy d. zaliczył Leszno do Prus za­chodnich.

 

Przypisy

1 H. Barycz. Polacv na studiach naukowych w Rzymie w epoce odrodzenia. Archiwum do Dziejów Oświaty i Szkolnictwa w Polsce. Kraków 1938, t. 4; tenże, Spojrzenie w przeszłość polsko-wloską. Wrocław 1965: tenże, 7. dziejów polskich wędrówek naukowych za granicą, Wrocław 1969; tenże. Z epoki renesansu, reformacji i baroku. Warszawa 1971: M. Bersohn. Polacy na uniwersytecie bolońskim w XII i XVII wieku, Kraków 1890-1894; D. Bogdan, Studenci ; Rzeczypospolitej na Uniwersytecie Królewieckim w latach 1544-1619, [w:] Królewiec a Polska, red. M. Biskup, W. Wrzesiński. Olsztyn 1993, s. 73-87; P. Czaplewski. Polacy na studiach w Ingolsztadzie. Poznań 1914; J. Kallenbach, Polacy na uniwersytecie w Kolonii. Z metryk uniwersytetu kolońskiego (1388-1628). [w]: Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 6, 1890, s. 333-339; J. Karlowicż, , Polacy na wszechnicy heidelberskiej w wiekach XV do XVII. [w:] Roczniki PTPN, t. 15. 1867, s. 312-328; S. Koi, Polska Złotego Wieku a Europa, oprac. H. Barycz, Warszawa 1987: J. Moreau-Reibel. Sto lat podróży róznowierców polskich do Francji. [w]: Reformacja w Polsce, t. 9-10. 1937-1938. s. 1-27; Z. Pietrzyk. Młodzież wojewódzka sandomierskiego na studiach za granicą w latach 1480-1580. [w:] Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego, t. 16, Radom 1979, z. 4. s. 72-79; tenże, W kręgu Strasburga. Z peregrynacji młodzieży z Rzeczypospolitej polsko-litewskiej w latach 1538-1621. Kraków 1997: M. Pawlak, Studia uniwersyteckie młodzieży z Prus Królewskich w XVI-XVIII w., Toruń 1988; S. Szymański, Pierwsi studenci ; ziem polskich na uniwersytecie w Grazu w lalach 1586-1630. [w:] Przegląd Hisloryczno-Oświatowy, 1979. nr 4, s. 499-525; J. Tazbir, Studenci z Prus Królewskich, Korony Polskiej i Litwy na uniwersytecie w Tybindze (1501-1654). [w:] Zapiski Historyczne, t. 48, 1983, z. 1-2. s. 79-101; S. Tomkiewicz. Metrica nec non liber nationis Poloniae Universitatis Lipsiensis ab anno 1409 usque ad 1600, [w:] Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 2. 1882. s. 409-467; T. Wotschke. Polnische Studenten in Wittenberg. [w:J Jahrbuch jlir Kultur und Geschichle der Slaren, N. F. 2. 1926, z. 2 s.l 69-200: tenże, Polnische Studenten in Heidelberg, tamże. N. F 2. 1926, z. l, s. 45-67; tenże. Polnische Studenten in Altdorf. tamże. N. F. 4. 1928. s. 216-232; tenże. Polnische Studenten in Frankfurt. tamże, N.F. 5. 1929. s. 228-244: tenże. Polnische Studenten in Leipzis, tamże. N. F. 7. 1931. s. 61-81; D. Żoładż. Wyjazdy edukacyjne młodzieży polskiej na tereny niemieckojęzyczne w XVII wieku. [w: ] Przegląd Zachodni 1989. nr 2, s. 106-122; tenże. Polacy z Korony i Litwy na studiach w Dillingen (1564-1624), [w:] Studia Historica Slavo-Gcrmamca t. 17, 1988-1990 (1992). s. 3-21: tenże. Poi/róże edukacyjne Polaków w XVI i XVI! u1., |w:] J. Hellwig. W. .lamrożek. D. Żolądż, Z prac poznańskich historyków wychowania. Poznań 1994. s. 29-63; tenże. Studenci polscy : Korony i Litwy w Heidelbergu w okresie reformacji, [w:] Rozprawy z Dziejów Oświaty, t. 39. 1994, s. 3-17; tenże, Peregrinatio academica. Studia młodzieży polskiej r Korony i Litwy na akademiach i uniwersytetach niemieckich w XVI i piemszej polowie XVII wieku, Poznań 1996: M. Chachaj, Związki kulturalne Hieny i Polski do końca XVII! wieku. Lublin 1998.

 

2 S. Koszyk, Civis Opoliensis Sum (Studenci opolscy na uniwersytetach europejskich do końca XVIII wieku), [w:] Kwart. Opolski, t. 2, 1956, nr 4. s. 111-131: B. Nadolski, Wyjazdy młodzieży gdańskiej na studia zagraniczne w XVII wieku. [w:| Rocznik Gdański, t. 24. 1965, s. 173-217; M. Pawlak, Studia uniwersyteckie absolwentów Gimnazjum Elbląskiego w lalach 1536-1772. [w:] Zeszyty Naukowe UMK, nr 24. Historia 3, Toruń 1967. s. 113-144; A. Soltan, Warszawskie peregrynacje akademickie od polowy XV do polowy XVII w., [w:] Rocznik Warszawski, t. 23, 1993, s. 187-210: N. Suss. Studia uniwersyteckie poznańczyków w XV i XVI wieku, [w:] Kronika M. Poznania, t. 23, 1950. s. 16-37 i 121-141; T. Wotschke, Posener Studenten m Leipzig bis 1560. [w:] Historische Monatbl. fur die provinz Posen, Jg. 4. 1903. s. 129-136; tenże, Studienfahrten Posener Studenten im, 17 Jahrhunderl. [w:] Zeitschrift der Hist. Gesellschaft fur die Provinz Posen, Jg. 25, 1910, s. 75-112

 

3 H. Barycz, S/udia włoskie Stanisława Orzechowskiego. [w:] Studia z dziejów kultury polskiej, Warszawa 1949, s. 209-231: tenże, Jan Mączyński. językoznawca i leksykograf Jego koneksje zagraniczne, [w:] H. Barycz. Z epoki renesansu .... s. 98-165; tenże. Studia i wędrówki włoskie Piotra Kochanowskiego na tle kulturalnych i różnowierczych tradycji tego rodu. [w:] tegoż. Z epoki renesansu .... s. 166-216: tenże, Jan Łasicki. Studium z dziejów polskiej kultury XVI wieku. Wrocław 1973; S. Bednarski. Stanisława War.szewickiego pochodzenie - młodość - studia w Wiltenberdze i Padwie, [w:] Studia z dziejów kultury polskiej. Warszawa 1949, s. 243-255; M. Chachaj, Zagraniczna edukacja Radziwillów, Lublin 1995; W. Czapliński. J. Długosz, Podróż młodego magna/a do szkól. Studium z dziejów kulimy XVI i XVII wieku, Warszawa 1969; A. Danysz, Młodzi Tuczyńscy w kolegium jezuickim w Ingolstadzie, [w:] tegoż, Studia c dziejów wychowania w Polsce. Kraków 1921. s. 232-256; tenże. Jana Rybińskiego podróż naukowa za granicą w latach 1616-1623. [w:] tegoż. Studia z dziejów wychowania .... s. 194-209; L. Kurdybacha, Wychowanie Aleksandra i Jerzego Lubomirskich w XVII wieku, [w:] Minerwa Polska 1929, s. 139-156; W. Sokolowski. Studia i peregrynacje Janusza i Krzysztofa Radziwillów w latach 1595-1603 (Model edukacji syna magnackiego na przełomie XVI i XVII wieku), [w:] Rozprawy c Dziejów Oświaty, t. 35, 1992, s. 3-35: K. Targosz. Jana Sobieskiego nauki i peregrynacje, Warszawa 1985; H. Wisner, Młodzieńcze peregrynacje Janusza i Krzysztofa Radziwillów po Europie (schyłek A77 - początek XVII wieku), [w:] Zapiski Hist., t. 55. 1990. z.l. s. 23-41; A. A. Witusik, O Zamoyskich. Zamościu i Akademii Zamojskiej. Lublin 1978.

 

4 J. Freylichówna, Ideał wychowawczy szlachty polskiej w XVI i początku XVII w.. Warszawa 1938; L. Kurdybacha, Pedagogika szlachecka XVI i XVII wieku w świetle instrukcji rodzicielskich. [w:] tegoż. Pisma wybrane, t. 3, Warszawa 1976. s. 33-56; tenże. Staropolski ideal wychowawczy. tamże. t. l, s. 27-168; M. Pawlak, Studia uniwersyteckie .... s. 43-63.

 

5 S. Karwowski, Kronika miasta Leszna. Poznań 1877. s. 113.

 

6 W. Nawrocki. Leszno w dziejach polskich. Leszno 1947, s. 23.

 

7 M. Pawlak. Studia uniwersyteckie .... s. 49 i tamże bibliografia do tego problemu.

 

8 J. A. Komeński. Wielka dydaktyka. przekł. pol. Krystyna Remerowa. Warszawa 1956, s. 290-292.

 

9 Zob. w załączonym wykazie studentów z. Leszna.

 

10 S. K. Olczak, Szkolnictwo parafialne w Wielkopolsce w XVII i XVII w., Lublin 1978. s. 152.

 

11 Album Srudiosorum Unirersitatis Cracoriensis. t. V (1720-1780). wyd. K. Lewicki i J. Zathey. Kraków 1956. s. 109 i 118.

 

12 A. Węgierski. Libri quatuor Slavoniae Reformatae. Amsterdam 1679 (reprint), Warszawa 1973: M. Sipayłłówna, D:ialalność kulturalna  rodu Leszczyńskich,  Poznań 1936; S. Machnikowski, Dzieje Gimnazjum Leszczyńskiego (1555-1920), Leszno 1837: S. Tync, Szkoła w Lesznie w okresie Renesansu,  |w:] Sesja  naukowa w  Lesznie  w  czterechsetną rocznicę powstania Gimnazjum i w trzechsetną wydania „Opera didactica omnia" J. A. Komeńskiego, Wrocław    1957;   T.    Wotschke,   Das   Lissaer   Gymnasyum am Anfange   des   siebzehunten Jahrhunderts. w; Zeitschrift der Historischen Gesellschaft fur die Provinz Posen. Poscn 1906; A. Ziegler, Beitrage zur alteren Geschichte der Kuniglichen Gymnasiums zu Lissa, b.m. (1855); L. Kurdybacha, Działalność Jana Amosa Komeńskiego w Polsce. Warszawa 1957; A. Matuszewski, Odrębność i stereotypowość życia umysłowego w Lesznie w XVII wieku, Leszno 1998. s. 41-63.

 

13 Zob. wykaz metryk.

 

14 Biblioteka Gdańska PAN Oe 20 nr 64 - rękopis panegiryku wręczonego Danielowi Aschenbornowi z okazji zatrudnienia go w szkole św. Katarzyny w Gdańsku.

 

15 A. Klemp. Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XXlll  wieku, Gdańsk 1994, s. 221.

 

16 Frankfurt 12 X 1793, t. II, s. 537, nr 5, 20 Jahr., iur.. Lissa. Gymn. Górlitz, Ex acad. Lips.

 

17 M. Chachaj, Metryki zagranicznych uniwersytetów i akademii jako żródło do dziejów kultury polskiej (XVl-XVll w), [w:] Studia z dziejów epoki renesansu, red. H. Zins, Warszawa 1979, s. 37-56.

 

18 Frankfurt 1518. t. I, s. 51b, nr 20, de Lissaw, paupcr.

 

19 Królewiec, t. I. s. 36 S. nr 18, de Lissova.

 

20 Frankfurt, t. I, s. 189b, nr 45, Lissensis.

 

21 Frankfurt, t. I, s. 189b. nr 45. Lissensis.

 

22 Lejda, s. 64. 94, Lissensis.

 

23 Frankfurt, t. l, s. 6l5b. nr 15.

 

24 Bazylea, t. III. s. 287: Frankfurt, t. l. s. 682, nr 10; Lipsk, P 83, t. l, s. 275.

 

25 A. Klemp, Protestanci .... s. 221.

 

26 M. Sipayłłówna, Stosunki Leszczyńskich z Bazyleą, [w:l Odrodzenie i reformacja w Polsce, t. VIII, 1963, s. 110-  o podróżach i studiach M. G. Gerticha; E. Muller, Die evangelisclien Geistlichen Pommerns von der Refomation bis żur Gegenwart. t. 2. Stettin 1912, s. 351 -o Samuelu Hartmannie; S. Tworek, Dzialalność oświatowo-kulturalna kalwinizmu małopolskiego. Polowa XVI - polowa XlI w., Lublin 1979, s. 365 - o Andrzeju Kauderze: H. Barycz. Z dziejów polskich wędrówek.... s. 44 - o Beniaminie Ursinusie.

 

27 Lipsk, P 44 t. III, s. 8; Strasburg. t. II, s.38; Frankfurt, t. II, s. 312b nr 40, Lcjda. s. 908.

 

28 Zob. przypis 26.

 

29 Biogram [w:] 700 lat Myśli Polskiej. Filozofia i Myśl Społeczna XVII wieku, cz. 2, s. 226.

 

30 H. Barycz, Z dziejów polskich wędrówek .... s. 44.

 

31 S. Tworek, Działalność oświatowo-kulturalna .... s. 363.

 

Aneks

 

Dla ułatwienia dalszych badań nad dziejami Leszna podaję wykaz studentów z Leszna z XVII-XVIII w. odnotowanych w metrykach półwyższych i wyższych uczelni. Nazwiska i imiona studentów podaję w wersji za­mieszczonej w albumach. Opuściłem informacje o miejscu zamieszkania, które się powtarza przy każdym studencie w podobnej wersji. Podaję tom, stronę i numer, pod którym był zarejestrowany student oraz uwagi zamiesz­czone przy jego nazwisku przez rektora lub inną osobę wpisującą studentów do albumu. Zamieszczam też informacje o biogramach.

 

Adami Joh. Balthasar, Frankf., 10 4 1697, t. II, s. 239b, nr 35; Lipsk S 1699 P 70 t. II, s. 2

Adolphus (Adolphi) Christianus, Frankf. 1649 t. II, s. 4, nr 10; Witten. 11 10 1650 1.1 s. 486   

      nr 404, Mag. phil. 11 10 1653

Adolphi Christianus, Witten. 45 1683, za H. Kenkel, s. 325

Adolphi Joh. Geo., Lipsk S 1689 P 22 i 66 t. II, s. 2

Andersch Daniel, Frankf. 7 7 1721 t. II, s. 308 nr 30

Andersch Godtfried. Frankf. 21 3 1707 t. II, s. 273b, nr 40

Andersch Joh. Gothofredus, Frankf. 14 11 1748 t. II. s. 370, nr 20

Anders Samuel, Frankf. 24 4 1706 t. II, s. 269, nr 35

Angott Petrus Christophorus, Gd. Jul. 1710, 26 kl. 2, s. 290

Aram Joh., Frankf. 8 3 1689 t. II, s. 208b, nr 35

Arnold Benjamin (burmistrz Leszna zm.1743), Frankf. 27 4 1691 t. II, s. 217, nr 40; Lipsk W  

      1693 P 7 t. II; biogram w PSB, t. I, s.,162

Arnold Ern. Ludov., Lipsk 28 l 1726 t. III, s. 7 Arnold Geo. Christ. (l 2 1747-19 11 1827

       lekarz i działacz religijny) Lipsk 18 10 1765 t. III, s. 7, med. bać. 23 5 1767. med. lic. 16

       12 1768. biogram PSB t. I, s. 163

Arnoldi Joh., Królewiec 29 4 1634 1.1, s. 350 S 3

Arnold Joh. Daniel (20 7 1671-13  10 1709 - lekarz nadworny Stanisława Leszczyńskiego), Frankf. 15 7 1689 t. II, s. 21 Ob, nr 5; Lejda b 10 1693, 23 an., Med. s. 729. 1694 dr med. ,,De

      acideo peccante", biogr, PSB 1.1, s. 162

Arnold Joh. Theodor, Lipsk 28 l 1726 t. III, s. 8

Arnoldus Martin, Brema 2 4 1668 nr 49, s. 165; Frankf. 2 11 1681 t. II, s. 176 nr 15, Krl 16 7  

      1685 t. II, s. 145 S 77, iur.; Strasburg 23 7 1687 t. II, s. 314 w Matrik. Stud. Juris Arnoldus Nicolaus, Gd. Mart. 1637, 7, s. 132

Arnold Samuel (17 3 1675-12 2 1711, rektor gimnazjum w Lesznie), Franki". 34 1695 t. II. s.  

      232, nr 5. biogram PSB t. I, s. 164 Arnold Samuel, Lipsk W 1716 P 44 t. III, s. 8;  

      Strasburg 28 8 1721 t. II, s. 38 w Matrik. Stud. Med.; Frankf. 8 l 1724 t. II, s. 3I2b, nr 40;

      Lejda 15 11 1726, 22 an. Med. Coli. alumn., s. 908

Arnold Sam. Constant., Lipsk 28 l 1726 t. III. s. 8

Arnold Simon Joh., Frankf. 16 6 1677 t. II, s.155 nr 25, Lipsk S 1679 P 123 t. II, s. 10

Arnoldi Valentinus, Gd. Apr. 1647 nr 22 s. 157 pod opieką anatoma Waw­rzyńca Eichstadiusa; Frankf. 1649 t. II, s. lOb, nr 5, non iur; Witten. 9 5 1650 1.1, s. 480, nr 140 Aschenborn Daniel (nauczyciel w szkole św. Katarzyny w Gd.), Gd. Nov. 1641, 46, s. 139,

      biogram w Bibl. Gd. PAN Oe 20 nr 64 Aschenborn Sigismundus, Frankf. 1647 t. I, s.  

      781b, nr 10; Lejda 22 3 1647 23 an., iur. s.375

Baum Godfr. Christ., Lipsk W 1663 P 22 t. II, s.18

Bavarus Joh., Jena 4 7 1665 t. II, s. 33

Bayer Joh., Lejda 29 4 1669, 22 an., Med. s. 554

Behr Dawid (1709-1771, kaznodzieja), Frankf". 1729 w metryce brak, biogr. w: PSB t., s.  

      399;- T. Oracki t.I, s. 18; SBPN t.l, s. 82

Behr Geo. Wilh., Frankf. 29 10 1757 t. II, s. 396b, nr 10, stud. theol.; Lejda 23 11 1760, 26

      an., Theol. Collegii Ordinum alumnus, gratis, s. 1069

Besset Gottfried, Toruń 15 6 1699, 17 Jahr, primanus, frequentavit Wratislavi- ensis, t.I, s.

      232, nr 7760; Halle 13 9 1703, t. I, s. 31, Theol. mcht bezahlt

Beuttler Martin, Toruń 29 5 1750, aetatis 16, ad 2-dam, t. II, s. 296 nr 9483

Beyer Joh., Lipsk S 1655 P 11 t. II, s. 30, ponownie w 1666, iur. - może iden­tyczny z Bayer Joh., zap. w Lejdzie w 1669

Bornemann Joh. Benjam., (22 11 1763-9 7 1828, senior kościoła luterańskiego w

      Wielkopolsce), Frankf. 28 4 1783 t. II, s. 492 nr 15, theol. Lejda 10 11 1786, 23 an.,      

      Theol. Collegii Ordinum alumnus, gratis, s. 1155, biogram w PSB t. II s. 341

Borowski Samuel, Herbom 1658 s. 106, nr 2693, Leśna Moravus

Brausek Joh., Brema 10 4 1651, s. 36; Franeker 1654?

Breiter David, Toruń 1638, Dr Juris filius. t. I, s. 118, nr 3703

Brettschneider Samuel, Toruń 31 3  1701. 17 Jahr, ad primum, t. I, s. 241. nr 7985; Frankf.  

      1706 t. II, s. 269b nr 20, non iur.; Lipsk S 1706 P 61 t. II, s.49

Bucholtz Paulus, Frankf. 1518 1.1, s. 51b, nr 20, de Lissaw, pauper

Buer Joannes, Strasburg 15 7 1667, t. II, s. 23, Matrik. Stud. Med.

Buschmann Laur., Lipsk S 1674 P 92 t. II, s. 57

Bythnerus Christophorus, Toruń 17 7 1667, supremanus, t.I, s. 181, nr 5955, Gd. Jun. 1671,51

      kl. I, s. 221

Carove (Karowe, Karone) Josephus (lekarz), Frankf. 17 7 1764, t.II, s. 415, nr 10, med. stud.,

      dr med. 1771. biogram w PSB t. II, s. 91

Cassius Christ. Theoph., (1740-1813, rektor gimn. w Lesznie, senior kościoła kalwińskiego w

      Poznaniu), Frankf. 3 10 1760, t. II, s. 403, nr 43; Lejda 1763?. biogram w PSB t. III. s.  

      208

Cassius Joh. Boguslaus (s. Joh. Allex., seniora eccles. Poloniae Majori Frankf. 4 6 1783, t. II,

      s. 494 nr 10, theol.; Lejda 7 11 1786, 23 an. Theol. Collegii Ordinum alumnus, gratis, s.

      1155; Lrl. 8 9 1789 t. II, s. 609 S 31 iur. cult., relicta academia Francofurtensi

Cefas (Cephae) Piotr (1629-10 5 1703, minister kalwiński). Frankf. 1650, w metryce brak,

      biogram w Reformacja w Polsce, 1.12,1955. s. 261-274

Chodowiecki Godofred., Frankf. 22 3 1721 t. II, s. 307b, nr 25

Christiani Otto Frider. Gotthan (wed. wyd. właść. nazwisko Karsten), Rostock 16 7 1740 t.

      IV, s. 215a ludeus conversus, Ratzeburgensis, th. stud. i ponownie 8 10 1742 t. IV, s. 223

      Dn, Mgr Lissavia Polonus, Qui duo posteriores, quia hic loci quamvis degentes,

      Wittenbergae magistrii gradum petierunt, iureirando semet academiae peculiariter

      obstringere de-buerunt; Witten. 30 4 1742 t. III, s. 69 Lissa Polonus, Mag. phil.

Christophorus Samuel, Frankf. 1652 t. II, s. 30b nr 5

Contenius Godfried, Toruń 166 1739, t. II, s. 288, nr 9242

Crambitz Geo., Toruń 28 12 1637, in Polonica schola etiam inscripti sed prae-postero ordine,

      5 kl. 1.1, s. 115, nr 3589

Crellius Ephraim Godlieb, Toruń 23 l 1708, ad ąuintam, t. I, s. 255, nr 8246

Czoepe Geo., Toruń 8 l 1623, a famulitiis eorum (Andrzeja i Rafała Leszczyń­skich,

      wojewodziców bełskich), t. I, s. 66, nr 1956

Daum Godfr. Christ., Lipsk S 1662 P 44 t. II, s. 72, ponownie iur. w 1663

Denert Geo., Frankf. 1648 1.1, s. 788b, nr 15, iuravit

Diehl Karl Gottfr. (1765-1831, senior kościoła kalwińskiego w Księstwie War­szawskim,

      poseł na sejmy 1809 i 1811 r.), Frankf. 29 8 1783, s. 494, nr 20 theol. Halle? biogram w

      PSB t.V, s. 156

Długosz Andr., Toruń 9 11 1669, primanus, t. I, s. 186, nr 6152; Krl. 9 10 1670 t. II, s. 63 W

      3, iur.

Długosz Joh., Toruń 26 5 1627, t I, s. 78, nr 2284

Dominici Elias, Krl 2 12 1680, t. II, s. 121 W 30, iur.

Doering Daniel. Toruń 21 11 1707, tertianus, t. I, s. 254 nr 8242

Doering Dionysius, Gd 22 11 1735.49 kl. l, s. 323

Doering Geo., Frdr., Gd. Sept. 1688, 42. kl. 2, s. 254; Lipsk S 1694 P 81 t. II, s. 80; Witten.

      18 5 1695, za H. Kenkel s. 325

Doering Joh. Geo., Toruń 5 10 1721, septimanus, t. II, s. 274, nr 8765

Dutschke Geo., Frankf. 18 3 1737 t. II, s. 346, nr 20; Lejda 11 10 1738, 20 an., Theol. Colleg.

      alumnus, s. 975

Dutschke Joh. Samuel, Lejda 6 10 1769, Annos Academicos habens, Theol. Collegii Ordinum

      alumnus, gratis, s. 1099

Dutschke Joh. Mart., Frankf. 14 4 1772, t. II, s. 441, nr 5, theol., z uwagą oj­ciec zmarł, matka

      żyje.

Eber Martinus, Toruń 6 8 1663, VI clas., t. I, s. 176, nr 5768

Elsner Christianus, Frankf. 20 4 1763 t. II, s. 410b, nr 15, iur. stud.

Elsner Christian. Benjamin, Frankf. 10 5 1734 t. II, s.,339, nr 10

Elsnerus Joh., Frankf. 1653, t. II, s. 36, nr 25

Elsner Joh., Lejda 12 5 1740, 26 an., Theol. Collegium alumnus, s. 981

Elsner Joan. Theoph., Lejda 11 10 1738, 21 an. Theol. Coli. alumnus, s. 975

Elsnerus Matthias, Frankf. 12 9 1650 t. II, s. 16, nr 20; Groningen l 6 1652, s. 66

Epenetus Daniel, Toruń 1638, apud D. Orlitzium, t. I, s. 118, nr 3695

Epaenetus Daniel, Toruń 6 12 1668, secundanus, t. I, s. 184, nr 6059; Frankf. 18 11 1672 t. II,

      s. 137, nr 25, iuravit Literatus Epaenetus Jacobus, Toruń 16 11  1639, pastoris filius,

      consenioris   (tzn. że mieszkał u konseniora), t. I, s. 122, nr 3833

Fabricius Andreas, Toruń 27 5 1630, Pauli filius, t. I, s. 86, nr 2517

Fabricius Martinus, Gd Oct. 1623, 48, s. 115

Fischer Christoph. Geo., Lipsk S 1671 P 27 i 66 t. II, s. 106

Foerster Traugott Ehrenfried, Lipsk 27 4 1747 t III, s.93 i ponownie 3 10 1749

de Franck et Franckenburg Christianus Florentinus, Gd. Apr. 1702, 8, kl. l, s. 276

Francke David, Lipsk S 1693 P 30 t. II, s. 111; Halle 15 10 1696, t. I, s. 156, Theol.

Francke Joh. Frdr., Toruń 17 4 1728, sextanus, t. II, s. 280, nr 8988 ]

Frietzsch (Fritzsch) Carl Godfr., Lipsk W 1700 P 33 t. II, s. 118

Frisch (Fritsch) Nathanael, Toruń 7 11 1719, tertianus, t. II, s. 271, nr 8680; Gd. Dec. 1724,

      45, kl. 2, s. 308; Frankf. 9 8 1728 t. II, s. 322b, nr 35

Gaebelius Joh. Andr., Toruń 21 4 1749, ad supr., t.II S.2S5 nr 9437; Frankf. 2S 4 1752 t.II

      s.380 nr 5; Kraków t754, t. V s. 109

Garve Ephraim, Toruń 18 7 1706, trinctoris filius, an.12, in quartam, t. I, s. 251 nr 8186

Gebauer Carl. Gottfried, Lipsk 22 5 1794 t. III, s. 105

Geppert Joh., Frankf. 28 10 1721 t. II, s. 309, nr 5

Gaertichius Casprus, Toruń 16 10 1644, t. I, s. 143, nr 4573

Gertichen (Gertich) Mart. Gratianus (1568-1629 kaznodzieja, współorganiza­tor gimnazjum w  

      Lesznie) Bazylea Jun. 1595 t. II, s. 427 z Raf. Leszczyń­skim, był bez wpisów w

      Wittenberdze, Lipsku, Heidelbergu i Strasburgu, biogram M. Sipayłłówny w Stosunki

      Leszczyńskich z Bazylea [w:] Odro­dzenie i reformacja w Polsce, t. 8, 1963, s.110; H.

      Barycz, Sto lat..., s. 37

Gerhold Nathanael (ok. 1673 - 20 4 1734, lekarz w Gd.), Faankf. 19 2 1695 t. U, s. 231b, nr 5,

      biogram [w:] F. Schwartz, Dantiger Aerzte im 16-18 Jahrli., | w:] Danziger  

      FamilieiigeschichtUche Beitraege. Bd 6, s. 17

Giebitz Ernest Gabr., Gd 11 5 1775, 10, kl. 2, s. 356; Krl 10 3 1779 t. II, s. 556 s. 24

Gleinig  (Gleinichius)  Geo.  (minister  braci  czeskich  w Odolanowie   1645, Orzeszkowie

      1647, Krokowej od 22 7 1657 do śm. 9 6 1673), Toruń 174 1636, apud D. Pulum  

      (mieszkał u p. Paula), t. I, s. 108, nr 3311, za A. Klemp, Protestanci..., s. 221

Gleinigk Jon., Frankf. 16 8 1656 t. II, s. 59b, nr 30 Goldmann Casp. Gotfr., Lipsk S 1694 P 13

       t. II, s.135, iur.; Lejda 30 6 1698, 25 an., Med., s. 750

Graeber Caspar,  Frankf.   1664  t.  II,  s.   106b,  nr 40;  Witten.  Mai   1667, za H. Kenkel, s.

      324

Graeber Godfr., Toruń Jun.  1667, supremanus, t. I, s.  171, nr 5955; Lipsk W  1667 P 50 t. II,

      s. 140; Witt. 14 4 1668, Mgr phil. 28 4  1670, za H. Kenkel, s. 325

Gratke Carl, Berlin. Akad. Med. Cir. 10 10 1788, stud. C. Chirur., t. 12, s. 122

Guelich Mart., Frankf. 12 10 1707 t. II, s. 276, nr 10; Lejda 12 2 1712, Theol. Colleg.

      alumnus, s.824

Guelichius Samuel, Frankf. 16 6 1677 t. II, s. 155, nr 10

Guntherus Samuel Frdr., Jena 21 10 1732 t. III, s. 197 Hanke Sam. (s. Joh., kantora w

      kościele kalwińskim ), Frankf. 21 10 1789, 24 an., theol. gymn. reg. Joach. Solvent mensę

      Decembri iura, t. II, s. 516, nr 20

Hartman Samuel (19 10 1720 7-1821, minister kalwiński), Frankf. 5 3 1764, theol. stud. t. II,

      s. 413, nr 25; Lejda 26 8 1766, 23 an. theol. Collegii Or­dinum alumnus, gratis, s. 1085,

      biogram [w:] E. Mueller, Die evangel. Geistl. Pommerns ..., t. II, s. 551

Heilmann Samuel Gottlieb, Toruń 28 5 1750, hic e prima abiit małe vitae et sine testimonio,

      quod denegabam in quatrissimo 1753 (zm. jako uczeń primy w 1755), ad 2-dam, t. II, s.

      296, nr 9482

Heintzius Samuel (od 31  10 1732 do śm. 10 4 1740 minister w Krokowej) Frankf. 17 6 1724

      t. II, s. 313b, nr 40, Lejda 15 11 1726, 20 an. Theol. Colleg. alumnus s. 908, A. Klemp,

      Protestanci..., s. 222

Held Christ., Toruń 12 6 1662, primanus, t. I, s. 174 nr 5720; Lipsk S 1664 P 26 i 76 t. II, s.

      172, noniur.

Held Daniel Benjamin, Toruń Oct. 1695, 8 Jahre, nonanus, t. I, s. 229 nr 7696

Held  Fndericus, Prankf.   1660,   t.   II,   s.   86   nr  5;   Witten.   12   9   1665,

      za H. Kenkel, s. 324

Hempel Joh. Car., Krl 4 l 1745, t. II, s. 409 W 40, Chirurgiae cultores Henschel (Hentschel)

      Geo. Christ., Toruń 21 3  1696, mgr Sam. Hentshnels pastor. Lesn. fil., 18 Jahr.,

      primanus, 1.1, s. 230, nr 7709; Lipsk S 1698 P 57 t. II, s. 176, iur.

Henschel (Hentschel) Jerem., Witt. 26 7 1682, za H. Kenkel, s.325; Lipsk S 1682 P 69, t. II, s.

      176; Jena 3 5 1683 t. II. s. 386

Hentschelius Samuel (1635-1690 senior kościoła luterańskiego w Wielkopol­sce), Frankf.

      1649, t. II, s. 4, nr 10; Witten. 11 10 1650 t. I, s. 486, nr 405, Mag. phil. 10 10 1654,

      biogram w PSB t. 9, s. 426

Hentschelius Samuel, Toruń 186 1688, primanus, t. I, s. 216, nr 7282 Herberger Christian

      Andr., Frankf. 30 9 1769 t. II, s. 429, nr 10, theol., ojciec zm., matka żyje; Lejda 3110  

      1773, 24 an. Theol. Collegii Ordinum alumnus, gratis, s. 1110

Herrmann Beniam. Dań.. Lipsk 29 4 1733 t. III, s. 156 Herrmann Carl Ephraim, Getynga 23 5  

      1770 t. I, s. 184, nr 8556, theol., obpaupert. testimonium probat. gratis Herrmann Daniel,  

      Witten. 8 10 1700, Mag. phil 27 4 1702, za H. Kenkel, s. 325

Herrmann Elias Godfr., Toruń 11 5 1689, primanus, t. I, s. 217, nr 7343; Jena 10 10 1690 t. II,

      s. 38S; Lipsk S 1692 P 56 t. II, s. 178, bać. art. 29 l 1692, mag. 25 II 1694

Herrmann Joh. Theodor, Frankf. 27 4 1706 t. H, s. 270, nr 40; Toruń 4 11 1711, primanus, t. I,

      s. 260 nr 8399; Witten. 16 5 1715 t. III, s. 229, st. theol.

Herrmann Samuel Ephraim, Toruń 16 6 1739, ad primam, t. II, s.288, nr 9241

Hesener (Haesener) Christ., Lipsk S 1709 P 10 t. II, s. 180; Jena 14 10 1709 t. II, s. 363

Haesner Mart. Ephraim, Toruń 17 6 1748, aetatis 16, ad 2-dam, t. II, s. 295, nr 9443; Lipsk 22

      5 1753 t. III, s. 140

Heuschelius Samuel, Witten. 10 1669, za H. Kenkel, s. 325

Heuschel (Henschel) Geo. Chphs., Jena 13 5 1700 t. II, s. 401

Hieronymi Christianus, Witten. 9 10 1711 t. III, s. 234, Mag. phil. 30 4 1714

Hirt Christ. Gottlieb, Lipsk 25 10 1777 t. III, s. 164

Hoffmann Abraham Gottfried, Toruń 18 5 1727, priman., t. II, s. 280 nr 8966; Frankf. 13 12

      1730 t. II. s. 329, nr 25; Lipsk 29 4 1733 t. III, s. 166

Hoffmann Andreas, Toruń 10 6 1668, prim. t. I, s. 183, nr 6023; Frankf. 29 8 1771 t. II. s. 13

      Ib, nr 20

Hoffmannus Georgius, Gd. Nov. 1638,45, s. 135

Hoffman Joh. Godofr., Frankf. 4 5 1758 t. II, s. 399, nr 35

Hoelcherus Christianus, Frankf. 1647 t. I, s. 786, nr 45; Witten. 8 5 1658 t  I, s. 575, nr 172 Hoyerus Sigismundus Dietrich, Toruń 11 5 1755, aet. 15 an., in tertiam t. II, s. 302, nr 9567;  

      Frankf. 19 11 1758 t. II, s. 399b, nr 45

Huegel (Hygel) Andr.. Toruń 22 6 1683, reformatae religioni addicti, priman., t. I. s. 209, nr

      7033; Krl 24 10 1687 t. II, s. 159 W 12, iur.

Iacobi Car. Rudolphus, Witten. 4 6 1782 t. III, s. 250; Lipsk 8 l 1783 t. III, s. 178

Ilmer Christophorus, Toruń 16 6 1706, pannificis filius (s. piekarza), 16 an., in scholam

      Polonicam, t. I, s. 251 nr 8185

Ilmer Joh. Gottfried, Toruń 19 6 1712, ad scholam Polonicam, t. I, s. 262, nr 8432

Ilmer Samuel, Toruń 4 2 1709, ad scholam Polonica, t. I, s. 256, nr 6279

Jacobides Samuel Theophilus, Toruń 3 2 1705, 15 Jahre, ad primam, t. I, s. 247 nr 8124 Jacobsen Car. Frdr., Lipsk  14 12 1775; Krl. 12 3 1777 t. II. s. 544 W 36, proselyta ex  

      iudaismo, lus Academicum, quod in Academia Lipsiensi die 14 Decembris 1775.

      obtinuerat, in nostra rcpetiit, gratis.

Jacobsen Joh. Gottlieb, Frankf. 4 5 1731 t. II, s. 331, nr 5; Lipsk 12 9 1732 t. III, s. 179 Jaegwitz (Joegwitz. Jaequitius) Frdr., Toruń 14 II 1687, reformatus, supremanus, t. I, s. 215,

      nr 7259; Frankf. 15 7 1689 t. II, s. 210, nr 50; Krl. 19 5 1692 t. II, s. 181 S 12, iur.;

      Utrecht 1696 s. 96, dr med 17 7 1696, promot. Joh. Munnicks, s. 69

Jaehnisch Geo. Abraham, Toruń 3 5 1683, quartanus, t. I, s. 208 nr 7024

Jantke David, Toruń 22 6 1683, reformatae religioni addictus, primanus t. I, s. 209, nr 7034

Jaroszewicz Stanislaus, Lejda 27 11  1789, 28 an. Theol., Collegii Ordinum alumnus, gratis,

      s.1166

Joannis Joannes, Lejda 20 2 1602, 15 an., Litter., s. 64 i ponownie 20 2 1609, 22 an. Theol.

      Cultor, s. 94 Joung

Joh. Albertus, Frankf. 28 9 1711, t. II, s. 286 nr 15; Lejda 29 9 1714, 26 an. Theol. Colleg.

      alumnus, s. 839

Jury Isaac, Berlin. Akad. Med. Chir., l 11 1785, stud. med. Israelit, 1.12, s. 117

Kahlem Martinus, Lejda 31 10 1789, 23 an. Theol., Collegii Ordinum alum­nus, gratis, s. 1166

Kahle Samuel. Frankf. 13 7 1750, t. II. s. 374b, nr 20

Kauder Andr., Frankf.  1693-8, Aberdeen 1698 - brak w albumach uczelni za S. Tworek,

      Dzialalność kultur.-oświat, ... , s. 367

Keiler Kaspar (pastor luterański), Krl.,  19 9 1713 t   II, s. 278, nr 41  [w;] E. Mueller, Die

      Evangelisclte Geistlicllen Pommerns ..., t. II, s. 236

Keiser Joh.. Gd. Aug. 1710,37 kl. 2, s. 251 Keschnirz Samuel, Toruń 1632, t. l, s. 100, nr

      2986

Kirste Wilh. Theodor s. Sam. Theoph., syndyka, Frankf. 18 10 1792, 20 an. iur., Gymn.

      Joachim. Maturus, mensa comm., t. II, s. 531, nr 20

Klose Frdr., Frankf. 18 2 1751 t. II, s. 375b, nr 45; Lejda 7 10 1754, 14 an. Theol., Collegii

      Ordinum alumnus (!) s. 1047

Klose Frdr. Lud., fil. Frdr. senior, eccles. reform.. Frankf. 10 11  1783 t. II, s. 496 nr 15, iur.

Klose Joh. David, Frankf. 20 12 1738 t. II, s. 350, nr 35

Kluge Gottfr. (pastor luter. w Suszu od 1694 do śm. 26 12 1695), Krl. 21 7 1673 t. II, s. 78 S

      127 za D. H. Arnoldt, Kurzgefasste Nachricliten von allen seit der Refonnation an den  

      lutherischen Kirchen in Ostpreussen gestandenen Prcdigern, Koenigsberg 1777, s. 503

Koenig David, Frankf. 1660 t. II, s. 86, nr 15; Jena 23 5 1663 t. II, s. 159

Kornatowsky Geo., Toruń 10 12 1644, Lesnensis, nobilis Poi., t. I, s.  141, nr 4473

Koerber Car. Hnr. Christ., Gd 21 3 1774,5, kl. l, s. 355; Krl. 3 5 1775 t. II, s. 536 S 9, stud.  

      iur.

Koerber Samuel Yertraugott, Toruń  16 8  1740, ad primam, t.  II, s. 289, nr 9267; Lipsk 4 9

      1742 t. III, s. 210

Kowalski Georgius Georgii (s. Jerzego), Kraków 1757 t. V, s. 118 leznicensis

Kreuschner Sam. Beniam., Toruń 19 5 1770, natus 12 12 1753, primanus, t. II, s. 322, nr

      9850; Lipsk 10 5 1773 t. III, s. 216

Kuhn Joh., Halle 3 11 1707 t. I, s. 105, iur.; Frankf. 28 9 1711 t. II, s. 286, nr 15; Lejda 10 10

      1714, 25 an., Theol. Colleg. alumnus, s. 839

Kuehn Joh. Daniel, Halle, Getynga 13 10 1735 t. I, s. 9, nr 368, ex Universitate Halensi

Kuehn (Koehn) Samuel Ernst, Frankf. 23 4 1735 t. II, s. 314, nr 35, biogram [w:] A. Klemp,

      Protestanci ..., s. 222

Kuntz Andreas, Frankf. 19 7 1656 t. II, s. 59b, nr 5

Kuntze Hans, Frankf. 6 11 1654 t. II, s. 48, nr 20, von Lisse Buchdruckergesellen, iuravit Kuntze (Kunze) Joh. Benjamin (12 2 1770-17 7 1830, lekarz w armii polskiej), Berlin.   Akad.  

      Med.   Chir.,   3   11   1786  t.   12,  s.   119,  biogram   [w;] S. Kośmiński, Słownik  

      lekarzów polskich ..., s. 256

Kunze Joh. Daniel, s. Joh. Dan., pharmacopola, Berlin. Akad. Med. Chir. 31  10 1785 t. 12, s.

      117, stud. med.; Frankf. 19 5 1788 t. II, s. 510, nr 20, med.

Kunthius Joh. Georg, Gd. Oct. 1710,46 kl. l, s. 291; Witten. 4 3 1713 t. III, s. 109, Mag. phil.

      17 10 1713

Kuntze Joh. Gottfr., fil. Dań., pastor., Frankf. 27 6 1775 t. II, s. 459 nr 25, theol., Lejda 7 10

      1778, 24 an. Theol., Collegii Ordinum alumnus, gratis, s. 1129

Lampricht Christianus, Frankf. 22 4 1695 t. II, s .232b, nr 13 Lamprecht Joh. Martinus, Halle

      8 10 1722 t. I, s. 253, iur.

Langner Godfr. (nauczyciel Gim. Toruńskiego od 14 7 1699 do śm.12 9 1703), Lipsk S 1694

      P 37 t. II, s. 250, iur.; biogram w Metr. uczniów Tor. Gimn. Akadem. 1.1, s. 228

Langnerus Joh., Herbom 1656; Marburg 25 10 1657, s. 192; Herbom 1658 s. 160; Heidelberg

      5 3 1661 t. II, s. 338, nr 8, gratis; Brema 1662, 2, s. 139

Langner Samuel, Toruń 14 11 1701, 11 Jahre, ad quintam, t. I, s. 243, nr 8028

Laurinus Paulus, Gd. Sept. 1648,9, s. 161; Frankf. 1653 t. II, s. 35, nr 10, iuravit 23 Maii Lemnitius (Lumnitsch) Andreas, Frankf. 1624 1.1, s. 682, nr 10, non iur.; Lipsk S 1625 P 83 t.

      I, s. 275, non iur.; Bazylea Jun. 1626, t. III, s. 287, był opiekunem Andrzeja i Rafała  

      Leszczyńskich.

Levin Raphael, Berlin. Akad. Med. Chir., 17 9 1755,1.11, s. 142, stud. med.

Levison Wulf (Wolff lekarz, autor kilku medycznych rozpraw), Rostock 24 11 1783 t. IV, s.

      375, Medicinae Candidatus, gente Judaeus, tamże, 2 6 1784 dr med.

Lindenaw (Lindenowski) Joh., Gd. Nov. 1659,104 s. 193; Krl. 29 4 1063 t. II, s. 39 S 12; Jena

      W 1666 t. II, s. 476; Franeker - Album Promotorum s. 45, 23 3 1670 dr med. upud

      Matthaeusa

Logan Geo. Adam, Jena 7 l 1689 t. III, s. 482

Macer Geo. de Letoszin, Frankf. 1654 t. II, s. 49b, nr 45, non iur. Macer Petrus, Frankf. 197

      1656 t. II, s. 59b, nr 10

Machnizki Joh. Beniamin, Jena 21  10 1732 t. III, s. 197; w Erfurcie opub­likował rozprawę

      De vitiis circa se et excretionem urinae, Erfordiae, typ. Heringii 1736, 4°, s. 24 - może

      rozpr. doktorska ?

Majevius Paulus Christianus, Brema 24 10 1689, nr 42, theol. s. 235

Majevius Samuel, Brema 30 4 1685, nr 36, s. 222 i ponownie 1688, 29 theol.; Groningen 3 9

      1689, Theol., s.132

Majewski Samuel Ludov. (1736-1801, pastor w Gd.), Krl 12 9 1755 t. II,

      s. 459 S 52, odbył też podróż edukacyjną do Anglii, Francji, Holandii i Rosji - biogr. PSB

      1.19, s. 188, SBPN t.3, s. 142-3

Mantngerus Joan., Frankf. 11 l 1699 t. II, s. 246 nr 10

Michaelides Christianus, Brema 14 4 1670, nr 66, s. 175 i ponownie w 1671, nr 185, theol. Michaelis Gottlieb, Frankf. 2 6 1673 t. II, s. 139b, nr 30;. Witten. 28 7 1673, za H. Kenkel, s.

      325

Michaelis Mart. Gottlieb, Lejda 23 11 1760, 27 an. Theol. Collegii Ordinum alumnus, gratis, ]

      s. 1069

Michaelis Mart, Theophilus. Frankf. 10 10 1757 t. II, s. 396, nr 30, theol.

Mitis Paulus Theodorus, Toruń 3 9 1666. in 5-ta clas., t. I, s. 179, nr 5895

Moses Marcus, Frankf. 21 3 1783 t. II, s. 491. nr 10, med.: Lipsk 24 3 1784 t. III, s. 254;

      Rostock 15 4 1785 t. IV. s. 379, med., stud. Filius est Marci Mosis nic 1764 d. 6 haii

      inscriptii. et in Medicinae Doctorem promoti. Quod portionen Rectoris gratis insciptus.  

      W/d ojciec pochodził z Preszburga (Bratysławy).

Mueller Daniel, Lipsk 3 5 1723 za H. Kenkel, s. 215; Witten. 2 3 1727 t. III s. 317, stud.

      theol.

Musonius Geo. Ernest, Lejda 4 6 1751, 25 an.,Theol. Collegii Ordinum alumnus, gratis, s.

      1033

Musonius Joachim Geo. (pastor i rektor gimnazjum w Lesznie), Frankf. 27 4 1706 t. II, s. 270

      nr  15; Lejda  12 2   1712, Theol. Colleg.  Alumnus. s. 824

Musonius Joh., Toruń 29 5 1628. Joh. Rybini affinis. 1.1. s.80, nr 2349

Musonius Joh. Salomon   (1724-1790,   minister   kalwiński   w   Warszawie), Frankf. 30 4

      1743, t. II. s. 359 nr 10 - biogram w PSB t. 22. s. 295

Musonius Joh., Samuel, Toruń 24 5  1696, 15 Jahr, in secund., t. l, s. 230 nr 7719; Frankf. 15

      3 1702 t. II, s. 256, nr 15; Lejda 5 3 1708, 27 an. Th. Colleg.   alumnus,   s.   803   i  

      ponownie   28   5   1710,   30   an.,   Theol., s. 816

Musonius Samuel Ernest., Frankf. 27 4 1748 t. II, s. 268 nr 40; Lejda 19 11 1752, 23 an.

      Theol. Collegii Ordinum alumnus, s. 1036

Neifeld   Ernst   Konr.,   fil.   Ernst.   Jerem.,   consiliar.   aulic.   regis   Poloniae et dr med.,

      Lipsk 15 4 1766 t. III, s. 281; Frankf. 26 4 1772, t. II, s. 442 nr 5, med. cand.

Neumann Sam. Ernst, fil. Sam. Benj. actur. urbis Lesnaeń Lipsk 11 5 1792 t. III, s. 283;

      Frankf. 12 10 1793 t. II, s. 537, nr 5, 20 an., iur. Ukończył gimnazjum w Goerlitz

Nerlichius Joh. Toruń 1633 t. l, s. 103, nr 3117

Newkirch Geo., Witten. Jul.  1669, Mag. phil.  13  10 1670, za H. Kenkel, s. 325,

Nigrinus Christ. Yladislaus, Frankf.  19 7 1656 t. II, s. 59b, nr 15. iuravit; Strasburg 3 8 1663

      t. I, s. 634, Matr. Stud. Facul. Theologiae

Nitzschke (Nibschke) Elias (1644-1711. lekarz miejski w Lesznie), Lipsk W 1665 P 5 i 10 t.

      II, s. 315; Lejda 14 11 1668, 23 an. Med. s. 551; Dc custode errante Helmontii s.  

      productione muci depravata, Lugdano Batav.. 1670, 4°. Diss. inaug.

Nitsche (Nitzschke) Elias Gottfried (1676-1718, lekarz, s. Eliasza, lekarza). Gd. Sept. 1692,42  

      kl. I, s. 260; Frankf. 26 9 1694 t. II, s. 230b nr 5; Lejda 18 11 1699, 23 an. Med. s. 757 De

      culcuto remtn, Legdae 1700.

Okurofsky Damianus, Krl 13 7 1565 t. I, s..36 S l 8, cle Lisscwa

Opitz Salomon (1650-1716. senior kościoła braci czeskich, poela niemiecki), Toruń 17 7

      1667, supremanus t. l, s. 181, nr 5953; Franeker 12 11 1674 za PSB t. 24, s. 127

Opitz Salomon , Toruń 9 7 1696, 14 Jahre, in quartam. t. l, s. 231 nr 7733. za PSB t. 24, s. 127

      - studiował w Lejdzie w 1702, był s. Salomona

Opitius Samuel, Frankf. 47 1698 t. II, s. 244. nr 25; Lejda 7 3 1702. 20 an. Theol. Coli.

      alumnus s. 768

Opitz Samuel Theod. fil. secretarius princip., Frankfurt 6 10 1787 t. 11, s. 507 nr 20 - zmarł w

      czasie studiów

Opitius Theodorus, Toruń 9 7 1748, aetatis 15, ad 2-dam, t. II, s. 295 nr 9447; Frankf. 19 7

      1751 t. II. s. 377, nr 35; Jena 28 5 1761 S 239 t. III, s. 786

Pardubski Daniel Polyander, Frankf. 16 3 1691 t. II, s. 221 nr 15

Placentinus (Kolaczek) Joh. (1630-1683, pro f.  uniw.  we Frankfurcie), Gd. 1648,54 s. 161;

      Krl Jun. 1649 t. I, s. 506 S 70: Groningen 7 7 1651, 21 an. Theol. et Mathem.. Gratis quia

      exul. s. 64; Lejda 1652; Heidelberg 25 6 1653 t. II, s. 316, nr 68 - biogram w Historia

      Nauki Polskiej, t. II, s. 53

Pfeffer Hnr., Lipsk S 1663 P 67 i 76 t. II, s. 330

Priedemann Joh. Casp.. Witten. 12 5 1729 t. III, s. 359

Prifer David, Toruń 9 7 1626, t. I, s. 76 nr 2227

Puschmann Carl. Ambrosius, Toruń 8 6 1747, aet. 16, ad l-mam, t. II, s.294, nr 9420; Lipsk

      11 10 1751 t. III, s. 312; Frankf. 8 4 1758 t.III, s. 397b. Nr 10, stud. med.

Puschmann Joh. Chphs., Jena 23 5 1707 t. II, s. 609 Puschmann Laur., Jena S 1672 t. II, s.  

      609

Puschman Sam. Laur., Jena 3 7 1704 t. II. s. 609 Queiser Samuel, Frankf. 3 7 1732 t. II, s.

      333b, nr 15; Jena 8 7 1733 t. III, s. 212

Reiche Christianus, Toruń 9 2 1699, ad penultimam, t. l, s. 236 nr 7854

Reifeld Ernest Conrad, Berlin. Akad. Med. Chir. 22 2 1771, stud. med. t   12, s. 100

Reiman Michaelis, Toruń 22 10 1727, sext.. t. II, s. 280, nr 8978; Jena 8 10 1735 t. III, s. 261

Richterus Joan. David, Frankf. 8 5 1754 t. II. s. 386, nr 35. stud. theol.

Richter Lucas, Frankf. 1566 t. I, s. 189b, nr 45. Lissensis

Riebe Samuel Theoph., Frankf. 18 3 1737 t. II. s. 346, nr 20

Riesler Geo., Helmsted 14 10 1709 s. 87, nr 2; Halle 21 4 1712 t. I, s. 366 Theol. nich bezahlt,

      acesbit 68 1712 (mieszkał w bursie)

Rokizansky Joh. Sigism., Frankf. 19 7 1656 t. II, s. 59b, nr 15

Roesler Joh. Adam, Berlin. Akad. Med. Chir. 18 l 1774, stud. chirurg., t. 12 s. 103

Roesler Joh. s. Martin, Muehlenmsister, Frankf. 24 4 1780 t. II, s. 480, nr 30, theol.; Lejda 11

      10 1783, 23 an. Theol. Collegii Ordinum alumnus, s.1145

Rothius Samuel, Witten. 27 7 1660, za H. Kenkel, s. 324

Rudolphi Casp., Lipsk S 1666 P 73 t. II, s. 373

Rudolph Samuel Gottlob, Frankf. 16 6 1732 t. II, s. 333 nr 45; Lipsk 4 3 1733 t. III, s. 341

Rauhutt Samuel David, Berlin. Akad. Med. Chir. 22 11 1755 stud. med. t. 11, s.141; Frankf. 8

      12 1757 t. II, s.397 nr 5, stud. med.

Schaeffer Aug., fil. Andr., mercator., Lipsk 29 8 1791 t. III, s. 347; Frankf. 23 4 1793 t. II, s.

      534 nr 5, 22 an. med.

Schelwig Samuel (1643-1715, nauczyciel i pastor luterański), Witten. 1661, tamże mgr

      teologii 1663 za biogramami [w:] Altp. Biogr., t. I, s. 603; M.

Pawlak,   Nauczyciele  gim.   elb.   w   1.   1535-1772,   Rocz.   Elb.,   t.   6, s. 167;SBPNt.4, s.

      154-5

Schlabtzius Joh. Geo., Frankf. 1654 t. II, s. 43b, nr 15

Schmeckel Frdr. Aug., Lipsk 20 7 1772, t. III, s. 358 - studiował uprzednio w Halle

Schmidt Geo. Wilh., Gd. Dec. 1669,94, s. 217

Schneider Hieremias, Lipsk 3 10 1744 t. III, s. 366

Schnier Carl. Gabriel, Witten. 26 4 1717 t. III, s. 417; Jena 13 11 1719 t. II, s. 715

Schnier Sam. Gottlieb, Witten. 28 10 1710 t. III, s. 417

Schulz Gottfried, Toruń 86 1711, nonanus, t. I, s. 260 nr 8381

Schulzius Mart., Toruń l 7 1669, primanus, t. I, s. 185, nr 6105

Schulz Samuel, Toruń 8 11 1717, secundanus, 1.1, s. 267 nr 8596

Schusske Michael, Toruń 24 l 1703, 13 Jahre, ad tertiam, t. I, s. 245 nr 8066

Schwelba (Schwelbach) Sam., Toruń  19  10  1670, supremanus, t.I, s.   189 nr 6230; Krl. 31 l 

      1676 t. II, s. 90 W 28 iur.; Frankf. 11 10 1684 t. II, s. 188bnr5

Schoenfeld Carl Frdr., Berlin. Akad. Med. Chir., 3 12 1745, stud. chir. t.II, s. 136

Seidel Dań. Theoph., Toruń 28 6 1709, ad primam., t. I, s. 257 nr 8296; Wit­ten. 9 5 1713 t.

      III, s. 437

Seidel Geo., Frankf. 1911 1696 t. II, s. 238b, nr 40

Seidelius Joh., Frankf. 1648 t. I, s. 788b, nr 25, iuravit 13 7 1648; Groningen 7 5 1651, 22 an.,

      Theol. s. 64

Seidel (Seydel, Seitel) Joh., Toruń  18  12  1687, reform., supremanus, t.  I, s. 215, nr 7261;

      Frankf. 15 7 1689 t. II, s. 210b nr 5; Lejda 29 5 1693, 23 an., iur. s. 727

Sigismundus Joh., Herbom 1662/63 s.110, nr 2793

Sigismundi Joh., Frankf. 31 3 1694 t. II, s. 228b nr 15

Sigismund Samuel, Brema 26 4 1688 nr 42. theol., wpisywał się też w 1689 i 1691

Simon Matthias, Toruń 17 6 1689, primanus, 1.1, s. 218, nr 7356

Sirbrichius Albertus, Frankf. 1617 t. I, s. 615b nr 15, iuravit

Sitcovius Andreas, Frankf. 19 7 1656 t. II, s. 59b nr 10, iuravit 15 19 1656

Sitkowius Christianus, Frankf. 29 11 1703 t. II, s. 261, nr 40

Sitcovius Samuel, Lejda 12 8 1705, 27 an. Theol. s. 786

Sitkovius Samuel Benjamin. Frankf. 30 3 1761 t. II, s. 404, nr 25

Spanovski Ericus, Witten., 25 11 1573 t. II, s. 242a Lissau

Spanovski Joh., jak wyżej

Spanovski Nicolaus, jak wyżej

Spanoffsky Veit Wilhelm, Siena 14 10 1600, s. 151, nr 3195 von Lissaw

Spornberger Geo. Daniel, Toruń 24 8 1787, natus d. 27 9 1769, secundanus, t. II, s. 334, nr

      10037; Getynga 22 4 1790 t. I, s. 322, nr 15570, theol.

Stechebar Ephraim Gothofred., Getynga 13 5 1765 t. I, s. 157, nr 7152, theol.

Steigemann Samuel, Witten. 9 10 1717 t. III, s. 453

Steltzner Joh. Gottf, Toruń 1411 1667, primanus, t. I, s. 182, nr 5992; Frankf. 16 7 1694 t. II,

      s. 229b, nr 15, philosophiae magister; Witten. 29 5 1672 - Mag. phil. 14 10 1673, za H.

      Kenkel, s. 325

Stobaeus Christ. Fiebig, Lipsk S 1711 P 22 t. III, s. 406

Stock Joh. Daniel, s. Joh. Sam., Tuchmacher. u. Gerichtsassesor. Frankf 23 4 1784 t. II, s.

      498, nr 20, iur.

Stock Sam. Chrtstian, Frankf. 7 10 1776, t. II, s. 463, nr 35, iur. - brat Joh. Daniela

Stoltz Sam. Gottlob., Toruń 19 3 1754, aet. 15 an., in tertiam, t. II, s. 301, nr 9563; Krl 28 4

      1768 t. II, s. 508 S 9

Strauwald Gottfried, Lipsk S 1713 P 39 t. III, s. 410; Halle 24 3 1714, s. 439, Med.

Studinka Geo., Frankf. 20 7 1658 t. II, s. 68b nr 5

Succerus Sam., Lipsk W 1665 P 9 t. II, s. 449

Suessebach (Syssebach) Melch., Jena 13 5 1669 t. II, s. 804

Thilesius Joh. Frankf. 1653 t. II, s. 36, nr 30

Thlan Fabian, Toruń 22 6 1694, supremanus t. I, s. 225, nr 7612; Lipsk S 1697 P 43 t. II, s.

      456, iur.

Tobtanus Christ. Gersom, Frankf. 16 3 1692 t. II, s. 221 nr 15

Trendel Christ. Gottlieb, Toruń 95 1712, primanus, t. I, s. 261, nr 8424

Troppaniger Joh. Christoph., Lipsk S 1664 P 51 t. II, s. 463 noniur i ponownie W 1672 P 48

      t. II, s. 463

Tschepke Joli. Ephraim, Getynga 4 10 1783 t. I, s. 274 nr 13196. theol.. obinopiam publico

      testimonio confirmatam 2/3 fisci remisi.

Ursinus  Benjamin  (1615  - zm.22  4   1657.  pastor  w  Gd.).  Toruń   1632. D. Davidis filius.

      t. I, s. 101, nr 3048; Frankf. 2 5 1635 t. l, s. 730 nr 20. iuravit;   Brema   9   4   1635   nr  

      31.   s.   57.   lectiones   audit   theologica et philosophicas, biogram |"w:j H. Barycz. Sto

      lat polskich ..., s. 44

Ursinus Beniam., Lipsk S 1664 P 46 t. II, s. 469, non iur.

Ursinus Christ.. Frankf. 1651 t. II, s. 19 nr 45

Ursinus David. Gd. April 1660.17. s. 193

Vergent Joh., Toruń 106 1697, 14 Jahre, in tertiam, t. l, s. 233 nr 7788

Vetter Andr. Frdr.. Frankf. 20 4 1765 t. II, s. 416b nr 5, iur. stud.

Vetter Ernst. Frankf. 21 10 1788 t. II. s. 516, nr 25. 19 an., theol. (ojciec zm., matka żyje),

      gymn. reg. Joach., Solvent mensę. Decembri iura.

Vetter Carl. Yilelmus, Frankf. 27 9 1760. t. II, s .403 nr 35

Vetterus Joan. Daniel. Frankf. 8 5 1754 t. II. s. 386, nr 35. stud. theol.: Lejda 29 9 1757, 24

      an. Theol. CoIIegii Ordinum alumnus, s. 1058

Vetter Samuel. Frankf. 29 4 1748. t. II, s. 368 nr 45

Viebig Frdr. Gottlieb, Frankf. 30 l 1758 t. II, s. 397, nr 30, stud. theol.

Vigilantius Benjamin, Frankf. 10 3 1685 t. II, s. 189b nr 30; Marburg 7 6 1687, s. 341 Vigilantius David, Toruń 3   l   1619,in Oeconomia vivens, a seniore fratre D. Gratiano

      missus, t. l, s. 50, nr 1432

Vigilantius Joh., Toruń Jan. 1652, Davidis filius, t. I, s. 158, nr 5114; Frankf,, 1655 t. II,

      s.52bnr40

Voitus Samuel, Herbom 16 10 j659, s.107, nr 2726, SS theol. stud.

Walter Andr., Toruń 13 8 1681, tertianus, t. l, s. 206. nr 6924

Walter Gottlieb. Toruń 21 7 1715, quartanus, t. I. s. 265, nr 8531

Wauch Dan. Ernst, s. Dan., sellariusa, Frankf. 9 5 1778 t. II, s .471. nr 20, theol.; Lejda 11 10

      1783, 26 an. CoIIegii Ordinum alumnus, s. 1145

Węgiersky Andreas, Wenceslaus, Samuel D. Andreae filii. Toruń 1649 t. l, s. 152, nr 4903;

      Frankf. 1653 t. II, s. 35, nr 10, iunwit 23 Maii

Węgierski Samuel, Toruń, jak wyżej

Węgierski Wenceslaus, Toruń, jak wyżej; Frankf. 1653 t. II, s. 38 nr 45 iuravit

Windischius Adam, Toruń 11 9 1673, sexta centuria, 1.1 s. 194 nr 6466;. Krl. 30 8 1678 t. II,

      s.HOS 113, iur.

Winckler Joh. Beniamin. Toruń Nov. 1728, priman., t. II, s. 281 nr 9000; Jena 9 10 1733 t. III,

      s. 217

Wirth Joa. Godofredus, Toruń 10 6 1733, priman., t. II, s. 284, nr 9120: Jena 165 1737 t. III, s.   

      295

Wisner Jeremias, Toruń 8 7 1704. in schola Polonica, aetatis 12, t. l, s. 248 nr 8136

Woide (Wojda) Carol. Godofr.. Frankfurt 11 9 1745 t. II. s. 363b nr 20; Lejda 6 9 1747.

      Annos academicos habens, Theol. Colegii ordinum alumnus. s.1017, biogram w W.

      Pniewski, Język polski w dawnych szkołach gdań­skich, Gdańsk \93&, s. 224

Woide Christian Gottlieb s. Joh. Gottl., Rathsassessor.. Frankfurt 25 9 1772 t. II. s. 444, nr 25,

      iur.

Woide Christ. Theophil., Frankf. 3 3 1742 t. II, s. 356b nr 15

Woide Joh. Theod., s. Joh. Gottlieb, Seifensieder (1774 -1838, nauczyciel i wizytator szkolny

      w Prusach Wschodnich), Frankf. 28 4 1795, t. III, s. 544 nr 15, 20,5 Jahr. theol.. Joachim,

      sthal. Test matur.; biogram [w:] T. Oracki, Slownik Biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla

      - XIX i XX wieku, Warszawa 1983, s. 334

Woide Mart. Theoph., Frankf. 24 4 17061. II. s. 269 nr 35

Woidus Petrus, Toruń 176 1667, supreman.. 11, s. 181,nr 5951; Frankf. 1411 1670. t. II, s.

      129. nr 45

Woitus Geo., Frankf. 16591. II, s. 79, nr 40

Wolff August Ferdinand (1768 - 1846), Krl. 22 5 1786 t. II, s. 595 S 17; Ber­lin. Akad. Chir.

      19 10 1787, stud. med. T. 12, s. 120; Getynga l 5 1789 t. I, s. 315, nr 15210, med. Dr med.  

      1790, biogram [w:] S. Kośmiński, Słów. lek...., s. 556

Wolff Frdr s. Eman. Abrach. protomedicus exercituum regis Poloniae, Krl 22 5 1786 t. II, s.

      595 S 18, iam Halae anno 1784 die 15 Maii Prorectore Dr Schultze immatriculatus;

      Frankf. 2 5 1788 t. II, s. 510 nr 15. iur. Cand.

Wolff Carl Ludwig, Berlin. Akad. Med. Chir., stud. Med. 19 10 1787. t. 12, s. 120; Getynga l

      5 1789 1.1, s. 315, nr 15211, med.

Wolff Joh. Bavid, Toruń 12 5 1747, aetatis 15, ad 2-dam, t. II. s. 294 nr 9409; Jena 27 4 1752

      S 147 t. Ul, s. 612

Woyde Godfried Ernestus, Toruń 4 3 1708, 12 annorum, tertianus, t. l, s. 255 nr 8252

Zalansky Joh., Frankf. 1659 t. II, s. 79, nr 15, gratuitus

Zettermann Lorentz Peter, Witten. 244 1717 t. III, s. 523

Ziepke Joh. Adam, Toruń 21 5 1727, priman., t. II, s. 280 nr 8969; Lipsk l 5 1731 t. III. s. 473

Zimmerman  Andreas. Brema April 1714 nr 12 s. 302; Franeker - brak w metryce

Zimmermann Christ. Theoph., Frankf. l 3 1751 t. II, s. 376, nr 5; Lejda 7 10 1754, 24 an.,

      Theol.. CoIIegii Ordinum alumnus. s. 1047

Zimpelius Henricus, Witten. 7 10 1709, za H. Kenkel, s. 325

Zitcovius Christianus. Lejda 5 3 1768,26 an.. Theol. Colleg. alumnus, s. 803

Zugehor Carl Jonathan, Frankf. 30 4 1756 t. III, s. 392b, nr 43

Zugehor Christ. Wilh., Frankf. 20 10 1757 t. II. s. 396 nr 50

Zugehoer David Attinentius, Toruń 1632, a Dn. Orlitz commendatus, 1.1, s. 99, nr 2940;

      Brema 20 4 1637 nr 20; Lejda 8 6 1640, 25 an. Theol. Cand. s. 314

Zougeher  Geo.,  Lejda  27   10   1637,  22  an.  famulus  ks.   Gustava  Adolfa de Rasburg et

      Falkenstein, s.290

Zugehoer Geo. Attinentius, Frankf. 13 5 1700 t. II, s. 250b, nr 20

Zugehoer Joh. (ok. 1630-zm. 20 11 1693, minister kalwiński), Frankf. 1648 t. II, s. 788b, nr

      20, iuravit 5 7 1648, biogram [w:] Altpr. Biogr. t. I, s. 21 Zugieher Joh., Toruń 7 7 1689,

      reformatus, primanus, 1.1, s. 218 nr 7364