Autor      Edmund Lepka
Tytuł      Z Pudliszek na stolec biskupi
Źródło     Przyjaciel Ludu Zeszyt I/XCVII 2003
 


Jednym z wybitnych uczniów leszczyńskiego gimnazjum w l połowie XIX w. był Jan Chryzostom Janiszewski. Urodził się w styczniu 1818 r. w Pudliszkach jako syn Jana i Cyryli z domu Świerczyńskiej.
Po ukończeniu szkoły ludowej, dzięki finansowej pomocy Gustawa Potworowskiego z Goli, ukończył gimnazjum klasyczne w Lesznie, a później - w oparciu o stypendium Kasyna Gostyńskiego - studia filozoficzno-teologiczne we Wrocławiu i Berlinie, uzyskując licencjat teologii. Święcenia kapłańskie otrzymał w Gnieźnie.
Jako wikariusz w Trzemesznie, był równocześnie prefektem w tamtejszym gimnazjum. Już po dwóch latach, w 1846 r., przeniesiony został do seminarium duchownego w Poznaniu, gdzie był wykładowcą historii kościoła i teologii moralnej.
 

Prócz pracy dydaktyczno - wychowawczej i duszpasterskiej, czynnie uczestniczył w ruchu społeczno-politycznym, szczególnie w okresie Wiosny Ludów. Był członkiem Komitetu Narodowego, któremu przewodniczył G. Potworowski. Reprezentując kierunek zachowawczy po wybuchu powstania, jako przeciwnik walki zbrojnej wystąpił z Komitetu. Zwolennik negocjacji, był delegatem na Zjazd Słowiański w Pradze oraz jedynym przedstawicielem społeczeństwa polskiego w Niemieckim Zgromadzeniu Narodowym we Frankfurcie n/Menem. Wystąpienie jego przeciw planom podziału Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz zaborczości Prus zdobyło mu uznanie demokratycznych delegatów, a także pochwałę Karola Marksa. W kraju pełnił znaczącą funkcję w Lidze Polskiej, przez kilka kadencji był posłem do sejmu pruskiego, w którym należał do współorganizatorów Koła Polskiego. Wydawał, wspólnie z ks. Jabczyńskim, na przełomie lat 50-tych "Tygodnik Kościelny".
 

Przez pewien czas był proboszczem w Kościelcu, a od 1866 r. wikariuszem generalnym i kanonikiem przy katedrze poznańskiej. W 1871 r. został biskupem sufraganem poznańskim i musiał stawiać opór bismarckowskiemu Kulturkampfowi. Po spędzeniu pół roku w więzieniu został wydalony z granic Wielkiego Księstwa Poznańskiego, co zmusiło go do przeniesienia się do Krakowa. Na ten czas przypada najważniejsza część jego działalności publicystycznej. Pisał artykuły do "Przeglądu Powszechnego i Polskiego" (często pod pseudonimem Jan Ostoja), wydał m.in. Mowy i kazania przygodne, Bezżeństwo kapłańskie w kościele katolickim, Obecne prześladowania religii w Prusach.
 

W 1882 r. papież wysunął kandydaturę Janiszewskiego na stanowisko arcybiskupa gnieźnieńsko-poznańskiego, na co nie zgodził się rząd pruski.
Na powrót do kraju Janiszewski otrzymał zezwolenie w 1886 r., ale pod rygorem zaniechania pełnienia jakiejkolwiek funkcji. Osiadł przy katedrze w Gnieźnie i pisał najważniejsze swoje dzieło - Kościół i państwo chrześcijańskie. Zdołał je skończyć i wydać przed śmiercią. Zmarł 11 października 1891 r, pochowany został w katedrze gnieźnieńskiej.