Autor

Zbigniew Tylewicz

Tytuł

1 Leszczyńska Drużyna Harcerzy

Źródło

Przyjaciel Ludu 3-4/2000

Uwagi

 

 

1  Leszczyńska Drużyna Harcerzy w Lesznie, imienia Króla Stanisława Leszczyńskiego, za­wołania Persten Wieniawitów, powstała w dniu 22 lutego roku 1920, a rozwiązana została w dniu 24 czerwca roku 1950.

1 LDH ukształtowała i rozwijała się w środo­wisku uczniów Gimnazjum Jana Amosa Komeńskiego, a następnie Gimnazjum i Liceum Króla Sta­nisława Leszczyńskiego w Lesznie. Świetne trady­cje wychowawcze i dydaktyczne gimnazjum - od zarania powstania uczelni w II połowie XVI w., po­przez następne stulecia działalności, a zwłaszcza szczególne osiągnięcia patriotyczne pedagogów i uczniów XIX i przełomu XX w. stanowiły niezwykle bogatą i urodzajną glebę narodzin i wzrastania zna­komitego ruchu kształtowania młodzieńczych osobowości, osiągania tężyzny fizycznej i odporności psychicznej oraz wychowania patriotycznego i dzia­łania społecznego.

Wyjątkowe znaczenie dla młodzieży miały te elementy programu dydaktyczno-wychowawczego szkoły, które wiązały się z przypominaniem chlub­nych kart dziejów uczelni i z takimi wydarzeniami, jak: przystąpienie uczniów do Konfederacji Gene­ralnej roku 1812, działanie tajnych związków naro­dowych uczniów przeciw ostremu kursowi polityki antypolskiej rządu pruskiego, organizowanie obcho­dów ku uczczeniu Konstytucji 3 Maja roku 1791, uczestniczenie uczniów gimnazjum w powstaniu li­stopadowym roku 1830, kontynuowanie prac kon­spiracyjnych po roku 1831 i w latach późniejszych, uczestniczenie w powstaniu wielkopolskim.

W roku 1909 dotarły do Polski pierwsze wia­domości o powstaniu skautingu, a w roku 1911 na­stąpił rozwój ruchu skautowego w Poznańskiem, pod zaborem pruskim. W latach l wojny światowej ruch ten przeniknął do Leszna, w konsekwencji czego powstał w roku 1918 oddział skautów, który po kilku latach pięknej i owocnej pracy przestał ist­nieć w styczniu roku 1920.

Na bazie witalności ruchu skautowego i pręż­ności organizacyjnej młodzieży Gimnazjum Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie już w dniu 22 lute­go roku 1920 ukonstytuowała się 1 Leszczyńska Drużyna Harcerzy. Jej założycielem był Stanisław Wilkoński, uczeń klasy czwartej gimnazjum. W tym czasie dyrektorem gimnazjum był sędziwy Piotr Męczyński.

Podstawą merytorycznego działania harcerzy 1 LDH było Przyrzeczenie i Prawo Harcerskie, wraz z ich wszelkimi modyfikacjami treści, poczynając od roku 1911, a wprowadzanymi systematycznie do roku 1946.

W programowym działaniu 1 LDH przyjęła wy­brane zagadnienia ze skautingu międzynarodowe­go, a zwłaszcza z teorii i praktyki Ernesta Thompsona Setona i Roberta Stephensona Smytha Baden-Powella. W znacznym rozmiarze rzeczowa działalność opierała się na założeniach i celach ro­dzimego Związku Harcerstwa Polskiego, wyrosłych z historycznie uwarunkowanych dążeń niepodległo­ściowych narodu polskiego i kompilacji programo­wych działalności stowarzyszeń: Zarzewia, Eleusis i Sokoła, z którymi związane były dążenia: Andrze­ja Małkowskiego, Olgi Drahanowskiej, Jerzego Grędzyńskiego, Konrada Neugebauera, Wincentego Lutosławskiego, Eugeniusza Piaseckiego i innych.

W syntezie tych założeń merytorycznych uzy­skano dla pracy harcerzy w drużynie wspólne ele­menty, łączące wszystkie charakterystyczne prawa stowarzyszeń; - konieczność utrzymania kontaktu z przyrodą, jej lepsze poznawanie i ujęcie, wyko­rzystania jej wpływu na młodego człowieka, na jego odradzanie się, na szansę wyżycia się na jej łonie; -konkretność wychowania patriotycznego przez lep­sze poznanie rodaków i ojczyzny oraz głębsze przy­wiązanie się do nich; - możliwość dostosowania swoich świadomości, postaw i zachowań do aktu­alnych potrzeb narodowych, wiernej służby krajo­wi; - celowość kształtowania braterstwa harcerskie­go i skautowego, uczciwość i rzetelność, wesołości psychicznej i czystości moralnej.

Te podstawy działania harcerzy miały więź ideową i kościec moralny zawarty w pozytywnej tre­ści Przyrzeczenia i Prawa Harcerskiego.

Ten ogólny program działania stowarzysze­nia wyższej użyteczności był wzbogacany i aktuali­zowany myślami patrona drużyny Stanisława Lesz­czyńskiego, historycznymi tradycjami i bieżącymi zadaniami pedagogicznymi gimnazjum oraz spo­łecznymi wymogami środowiska Ziemi Leszczyń­skiej, a po II wojnie światowej także zasadami no­wego ładu społecznego i jego wymogami współży­cia społecznego.

Podstawową metodę pracy harcerzy 1 LDH stanowiło zdobywanie przez nich stopni i sprawno­ści harcerskich, według precyzyjnie określonych wy­mogów rzeczowych i formalnych. Stopnie i spraw­ności zdobywano, względnie uzyskiwano, po odby­ciu odpowiednich prób. Próby były oparte na przy­gotowaniach i planowych zajęciach w drużynie i za­stępach, a w efekcie pobudzały aktywność harce­rzy, czyniły ich podatnymi na oddziaływania wycho­wawcze i wprowadzały na drogę systematycznej pracy. Przy realizacji metod pracy obowiązywały zasady jednolitości programu we wszystkich dru­żynach bez względu na środowisko. Była jednak możliwość przystosowania programu prób do środowiska drużyny i wzbogacenia go programami ofi­cjalnymi państwa z zakresu oświaty i wychowania.

Stopnie i sprawności harcerzy oraz pełnione przez nich funkcje symbolizowane były odznakami. Techniki harcerskie w działalności 1 LDH obejmo­wały: obozownictwo, pionierkę, wycieczki, krajo­znawstwo, gry polowe, przyrodoznawstwo, prace społeczne, samarytankę, sygnalizację, majsterkowanie, gry i zabawy, sporty, lekką atletykę, ogniska i inne.

W okresie trzydziestolecia swego istnienia 1 LDH zachowała swoje dumne imię - króla Stanisła­wa Leszczyńskiego. Ewolucji ulegały jedynie zawo­łania, godła zastępów. W chronologicznym ujęciu pierwsze nazwy zastępów odzwierciedlały związki człowieka z przyrodą. Były to zastępy: Jastrzębi, Sępów, Żurawi, Orłów, Kolibrów, Sokołów, Sów i Kruków, a następnie: Łosi, Żubrów, Żbików, Wil­ków, Rysiów, Lisów, Bobrów i Bawołów. Związki z puszczaństwem i szlakiem wielkich przygód ozna­czały zastępy: Trampów, Traperów, Pionierów, Szperaczy, Tropicieli, Łazików, Włóczęgów i Wete­ranów. W ostatnich latach swej działalności, har­cerze 1 LDH, pewni swych historycznych tradycji, miana swego patrona i zawołania Persten Wienia-witów oraz rycerskich tradycji ZHP przyjęli nowe oryginalne nazwy, które symbolizowały więzi ze sło­wiańszczyzną, z dziejami praojców. Były to zastę­py: Żegotów, Przybywojów, Jarogniewów, Gniewomirów, Mściwojów, Myśliborów, Samborów i Lutoborów.

Na przestrzeni swoich 30 lat dziejów -1 LDH liczyła: w roku 1920 - 47 druhów, w roku 1939 - 82 druhów, w roku 1947 - 104 druhów, w roku 1949 -20 druhów.

Opiekunami drużyny byli znakomici pedago­dzy, profesorowie gimnazjum: Zygmunt Baranowski, Roman Lubierski, Stanisław Ćwiejkowski, Sta­nisław Szymański, Aleksy Kalisz, Franciszek Świą­tek, Sylwester Machnikowski, Sylwester Marciniak, Leonard Kruś, Kazimierz Wojciechowski.

Drużynowymi, w porządku chronologicznym, byli: Stanisław Wilkoński, Walerian Uciechowski, Paweł Busko, Kazimierz Werbel, Wacław Trawiński, Rajmund Żminkowski, Alojzy Hersztowski, Rajmund Żminkowski, Wacław Trawiński, Alojzy Kujawa, Józef Ratajczak, Konrad Hersztowski, Marian Dabiński, Józef Hassny, Julian Bensch, Gerard Mizgalski, Czesław Uciechowski, Tadeusz Hassny, Stanisław Walenczak, Ignacy Laskowski, Marian Wolniewicz, Alfons Nowak, Leon Kaczyń-ski, Feliks Laskowski, Waldemar Siewruk, Marian Szaj, Leon Urbański, Henryk Weyna, Zbigniew Ty-lewicz, Jan Hałuszczak, Marian Rajewski, Józef Kołodziejczak, Zbigniew Tylewicz, Gerard Urbaniak, Bonifacy Nowacki.

Harcerze 1 LDH uczestniczyli w zlotach Związku Harcerstwa Polskiego. Były to: - Babki, 1921, Zlot Wielkopolskiej Chorągwi Harcerzy; -Krotoszyn, 1924, Zlot Wielkopolskiej Chorągwi Harcerzy; -Warszawa, 1924, l Narodowy Zlot Harcerzy; - Poznań, 1929, II Narodowy Zlot Harcerzy; - Spała, 1935, Jubileuszowy Zlot Narodowy Związ­ku Harcerstwa Polskiego; - Wyciążkowo, 1934, l Zlot Leszczyńskiego Hufca Harcerzy; - Krzycko Małe, 1935, II Zlot Leszczyńskiego Hufca Harce­rzy; - Międzychód, 1937, Zlot Jubileuszowy 25-le-cia Wielkopolskiej chorągwi Harcerzy; - Pawłowi­ce, 1939, III Zlot Leszczyńskiego Hufca Harcerzy; - Turawa, 1946, Centralna Akcja Szkoleniowa Związku Harcerstwa Polskiego; - Kurowo Stare, 1946, Obóz Szkoleniowy Wielkopolskiej Chorągwi Harcerzy.

Harcerze 1 LDH uczestniczyli w obozach i akcjach organizowanych przez organy administra­cji państwowej. Należały do nich: - Rozewie, 1938, obóz szkoleniowy przysposobienia wojskowego; -Wizna, 1939, obóz Junackich Hufców Pracy; - Po­morze Zachodnie, Benz, 1945, obóz żniwny.

Harcerze 1 LDH organizowali własne letnie obozy. Były to: Żytowieck, 1924, kolonie letnie; - Porków, 1925, kolonie letnie; - Grodzisk, 1930, obóz stały; - Gnin, 1931, obóz stały; - Siekierzyńce, 1932, obóz stały; - Orłowo, 1933, obóz stały; - Komań­cza, 1934, obóz stały; - Suchodniów, 1935, obóz stały; - Nowy Targ, 1936, obóz stały; - Rataje, 1937, obóz stały; - Worochta, 1938, obóz stały; - Augu­stów, 1939, obóz stały; - Rydzyna, 1945, obóz sta­ły; - Drzeczkowo, 1945, obóz żniwny; - Trzebania, 1945, obóz żniwny; - Boszkowo, 1946, obóz stały; -Kowary, 1947, obóz stały; - Stronie Śląskie, 1948, obóz stały Harcerskiej Służby Polsce.

Harcerze 1 LDH zrealizowali też własne let­nie obozy wędrowne, do których należały: - dookoła Wielkopolski, 1937; - przez południową Polskę do Rumunii, Bukowiny i na powrót, 1938; - Karkono­sze, 1946; - Tatry, 1949; - Pieniny, 1950.

W okresie II wojny światowej i okupacji nie­mieckiej w latach od 1939-1945 harcerze 1 LDH podjęli walkę z wrogiem w kraju i na wszystkich fron­tach świata. Między innymi uczestniczyli: w służ­bach wartowniczych Harcerskiego Pogotowia Wo­jennego; w Kampanii Wrześniowej roku 1939; w konspiracyjnych organizacjach zbrojnych i małym sabotażu na terenie Wielkopolski; w walce Szarych Szeregów; w Wielkopolskiej Konspiracji Oświato­wej, w tajnym nauczaniu; w prowadzeniu nasłuchu radiowego i rozpowszechnianiu wiadomości ze świata walki; w organizowaniu pomocy materialnej dla więźniów obozów koncentracyjnych i innych osób z obszaru Wielkopolski, w służeniu pomocą jeńcom wojennym polskim i cudzoziemskim, w or­ganizowaniu przerzutów i przejść poza granice oku­powanej Polski, w celu zaciągu do armii Wojska Polskiego i wojsk sprzymierzeńczych; w walkach na frontach całego świata, zarówno na lądzie, mo­rzu i w powietrzu i w powstaniu warszawskim.

W wyniku walki z Niemcami polegli lub zo­stali zamordowani druhowie: Stanisław Ćwiejkowski, Aleksander Handke, Bolesław Górecki, Kazi­mierz Kantecki, Sylwester Machnikowski, Olgierd Misiak, Alfons Nowak, Janusz Przybylski, Witold Przymuszała, Eugeniusz Siewruk, Kazimierz Wer­bel, Bogusław Zielnik i wielu innych.

Po zakończeniu II wojny światowej harcerze 1 LDH włączyli się czynnie do odbudowy własnej szkoły i miasta Leszna, do renowacji organów ad­ministracji polskiej i do zagospodarowania ziem od­zyskanych. Wprowadzili bardzo prężną organiza­cję życia i pracy drużyny, osiągnęli bardzo wysoki poziom realizacji technik harcerskich, a zwłaszcza obozownictwa, sprawności rzemieślniczych, tere­noznawstwa i krajoznawstwa. Byli otaczani wielką życzliwością dyrekcji i Rady Pedagogicznej Gim­nazjum oraz mieszkańców miasta i ziemi leszczyń­skiej.

1 Leszczyńska Drużyna Harcerzy decyzją ad­ministracyjną została rozwiązana w dniu 24 czerw­ca roku 1950, ponieważ likwidacji ulegał cały Zwią­zek Harcerstwa Polskiego. Intencją tego postano­wienia była realizacja ujednolicenia modelu ruchu młodzieżowego w Polsce.