Autor

Bronisław Świderski

Tytuł

Banki i kasy

Źródło

„Ilustrowany opis Leszna i ziemi leszczyńskiej” - reprint wydania z 1928 r

Uwagi

 

 

B a n k Polski, Oddział w L e s z n i e.

      Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa powstała na terenie b. Królestwa Kongresowego podczas okupacji niemieckiej na mocy rozporządzenia jenerał-gubernatora Beselera 1916 r., a otwarta została w Warszawie w dniu 26 kwietnia 1917 raku. Po ostatecznej porażce Niemców w dniu 11 listopada 1918 r. P. K. K. P. przeszła w ręce władz polskich.

      Oddział P. K. K. P. w Lesznie został otwarty w dniu 1-go lutego 1920 r., w b. gmachu Banku Rzeszy, nabytym drogą kupna przez Rząd Polski; na stanowisko dyrektora Oddziału powołano Władysława Borysławskiego.

      Kiedy stosunki gospodarcze i walutowe na tyle ustabili­zowały się, że można było przystąpić do stworzenia Banku Emisyjnego, na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypos­politej Polskiej z dnia 11 stycznia 1924 r. przystąpiono do likwidacji Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej i w dniu 28-go kwietnia 1921 r. otwarto w Warszawie Bank Polski wraz z dotychczasowymi Oddziałami P. K. K. P., a od 1 lipca 1924 r. marka polska przestała być prawnym środkiem płatniczym Obecnie Bank Polski jest wyrazem duchowej łączności z przedwiekową instytucją tej nazwy. Bank Polski łącznie z Centralą posiada obecnie 53 Oddziały oraz 121 Zastępstw dla inkasowania weksli.

      Skład personelu Oddziału składa się z następujących osób: Dyrektor: Władysław Borysławski, Urzędnicy: L. Jędrzejowski, B. Kosmowski, J. Krajewska, A. Melchiorówna. Z. Thiemówna, W. Wichurzanka.

Bank   Ludowy.

      Po rozbiorach Polski i daremnych wysiłkach odzyska­nia niepodległości politycznej, odezwał się w narodzie pol­skim instynkt samozachowawczy. Poczęto pracować nad sobą, przygotowywać się do tej chwili błogosławionej, kiedy Polska odzyskać miała swą wolność utraconą. Walka orężna zamie­niła się na walkę na polu społecznem i gospodarczem.

      Prusak w częściach kraju przez siebie zrabowanych odrazu rozpoczął tępić wszystko co polskie. Z jednej strony zamykał szkoły, z drugiej starał się także podkopać byt materjalny jednostek. Niemieckie spółki kredytowe ,,Raiffeisena" i ..Schultza" starały się wszelkiemi siłami wykupić z rąk polskich rolników ostatni kawałek ziemi. Sprowadzając i wspierając niemieckich przemysłowców, starano się wyniszczyć polski przemysł. Na tak bezwzględną akcję władz pruskich, Polacy chcąc uniknąć zagłady musieli zareagować odpowiedniemi środkami obrony i to w każdej dziedzinie życia społecznego. Za przykładem Niemców, Polacy zakładają spółki kredytowe. Już w drugiej połowie wieku 19 spotykamy spółki, które łączyły się w wspólny „Związek Spółek Polskich", później nazwany „Związkiem Spółek Zarobkowych i Gospodarczych na Poznańskie i Prusy Zachodnie" a .obecnie .,Związkiem Spół­dzielni Zarobkowych i Gospodarczych T. Z. w Poznaniu"

Późno bardzo, bo dopiero w roku 1912, po dwóch nieudałych próbach założono i w Lesznie, środowisku najbar­dziej zgermanizowamem, instytucję spółki kredytowej polskiej. I tak w dniu 26 kwietnia 1912 roku założono pod przewod­nictwem adwokata p. Maciaszka Jana z Leszna (obecnie w Byd­goszczy), który do pióra powołał księdza Śramkiewicza Kazi­mierza, proboszcza z Pawłowic, spółkę, pod firmą: „Bank Ludowy, Sp. z nieogr. odp. w Lesznie".

Jednomyślnie obrano Radę Nadzorczą, w której skład weszli: Ks. Jan Zwikert, proboszcz z Rydzyny; Ks. Kazimierz Śramkiewicz, proboszcz z Pawłowic; Ks. Tadeusz Dykier, proboszcz z Kąkolewa; p. Stefan Thomas, kupiec z Leszna; p. Hieronim Smyczyński, aptekarz z Leszna; p. Stanisław Koło­dziej, kapitalista z Leszna; p. Stanisław Perek, kupiec z Leszna; p. Walenty Horowski, kupiec z Leszna; p. Wojciech Masztalerz, rolnik z Robczyska.

Do Spółki przyjęto ogółem 35 członków (założycieli) m. in. autora niniejszej książki Bronisława D-ra Swiderskiego. Zebranie uchwala przystąpić do Związku (Patronatu), z któ­rego ramienia Patroni ks. Adamski przy założeniu Spółki był obecny. Uchwalono przyjmować oszczędności do pół miljona marek niemieckich, z banków brać pożyczki do 50000 mk. W tym samym dniu odbyła Rada Nadzorcza swe pierwsze kon­stytucyjne zebranie i wybrała prezesem ks. proboszcza Zwikerla z Rydzyny, wiceprezesem ks. Śramkiewicza, proboszcza z Pawłowic, sekretarzem ks. proboszcza Dykiera z Kąkolewa. Do Zarządu powołano adwokata Maciaszka Jana z Leszna, na dyrektora Antoniego Żakowskiego, kupca z Leszna, na kasjera i Marcina Raszewskiego restauratora z Leszna, na kontrolera.

Przeglądając podane zestawienie porównawcze rozwoju Banku Ludowego z poszczególnych lat obrachunkowych stwierdzić przede wszystkiem należy rozumną gospodarką każdorazowego Zarządu Spółdzielni, opartą, niewątpliwie o światłą pomoc Rady Nadzorczej.

Pomyślny rozwój Banku Ludowego w Lesznie, wstrzy­mała wojna i stosunki po wojenne. Bank przechodził różne koleje. Gdy wybuchło powstanie w Wielkopolsce Zarząd Banku (pp. Żakowski i Raszewski) został internowany w obozie jeń­ców w Żeganiu. Potem chciano Bank zamienić na Spółkę Akcyjną, co dzięki większości opozycji nie doszło do skutku. W końcu, w roku 1923, noszono się z myślą zlikwidowania spółdzielni, lecz z polecenia Patronatu nie dopuszczono do tego, natomiast zaangażowano kierownika, fachowca, dzięki czemu w krótkim czasie Bank rozwinął się do wysokości bardzo poważnej i poważanej instytucji. Obecnie mieści się w pięknym własnym gmachu przy rynku, nabytym w końcu roku 1927.

      Dzięki zwartej i systematycznej pracy, spółdzielnia choć jedna, z młodszych, stale się pomyślnie rozwijając, zajmuje obecnie już jedno z pierwszych miejsc wśród Spółdzielni byłej dzielnicy pruskiej.

      Obecny Zarząd Banku Ludowego tworzą Olszewski Kazi­mierz, jako dyrektor, Rychlicki Stanisław, jako kontroler i Bresiński Franciszek jako kasjer. Rada Nadzorcza składa się z Pelca Kazimierza, budowniczego z Leszna (prezes), ks. Jankiewicza Stefana, proboszcza z Leszna (zast. prezesa), Szurkowskiego Mieczysława, przemysłowca z Leszna (sekre­tarz), Gummera Kazimierza, pow. lekarza weleryn. z Leszna, Kotlarskiego Bronisława, kupca z Leszna, Nawrockiego Sta­nisława, kupca z Leszna, Ilskiego Bolesława, kupca z Leszna, Tuliszki Stefana, rzemieślnika z Leszna i Siewruka Witolda, sekretarza powiatowego Kółek Rolniczych.

 

M i e j s k a Kasa Oszczędności

Została założona 1 kwietnia 1847 r. i umieszczona w Ratu­szu, pokój nr. 1. Jakie powodzenie miała Kasa, można z tego wnioskować, że do roku 1918 wkłady oszczędnościowe osią­gnęły 10 000 000 mk., a fundusz rezerwowy wynosił przeszło 100 000 mk. Kapitał ten był ulokowany w następujący sposób: na hipoteczne zabezpieczenie 3.180.000 mk., na skrypt dłużny dla gmin i korporacyj miejskich 1457.000 mk. na zabezpie­czenie lombardowe i weksle 37 400 mk., na zakupienie papie­rów wartościowych 4 600 000 mk.

      Od roku 1919 wkłady oszczędnościowe poczęły się zmniej­szać, ponieważ obywatele niemieccy swoje lokaty odbierali, wzgl. przekazywali do kas oszczędnościowych w Niemczech, Tak, że przy końcu roku 1919 pozostało w kasie tylko 7 405 000 mk. W tym roku znajdowała się Kasa w najtrudniejszem położeniu. Klienci żądali zwrotu swoich wkładek oszczędnoś­ciowych a kasa nie posiadała płynnej galówki, wobec czego była zmuszoną wszystkie papiery wartościowe w bankach mia­sta Berlina i Wrocławia lombardować. Po objęciu miasta Leszna przez Państwo Polskie, starania Kasy szły w kierunku jak najszybszego spłacenia powyższych długów. Żeby ten cel bez strat osiągnąć, sprzedała Kasa wszystkie niemieckie papiery wartościowe z wyjątkiem Poznańskich Listów Zastawnych i obligacyj Prowincjonalnych. Jednakowoż nie wystarczyło to na spłacenie wszystkich długów, albowiem pozostało jeszcze 637 000 mk., które się udało spłacić w r. 1922.

      Kryzys dewaluacji od roku 1922 do 1921 przetrzymała Kasa także pomyślnie. Po wprowadzeniu złotego polskiego, jako środka płatniczego, poczęły się wkłady znowu powięk­szać, tak, że obecnie wynoszą blisko 2.000.000 zł, W 1927 r. nabyła Kasa korzystnie na publicznym przetargu nieruchomość po śp. A. Gorczyńskim przy Rynku 2., gdzie urządziła sobie odpowiednie lokale, w których urzęduje od 15-go czerwca 1928 r.   Kierownikiem kasy jest Piotr Grzesik, asystentem kaso­wym   Ignacy   Buksiński.

 

Kasa   O s z c z ę d n o ś c i   p o w i a t u   leszczyńskiego,

 

     Przy ul. Dworcowej w własnym gmachu mieści   się Kasa   Oszczędności powiatu leszczyńskiego, instytucja  bankowa prawa  publicznego o  pupilarnej  pewności z   własną   osobowością  prawną. Telefon 88. Konto żyrowe w Banku Polskim w Lesznie. Konto czekowe w Pocztowej Kasie Oszczędności w Poznaniu nr. 2044060. Konto bieżące w Komunalnym Banku Kredytowym w Poznaniu. Kasa przyj­muje wkłady terminowe i za wypowiedzeniem. Otwiera ra­chunki bieżące na dogodnych warunkach. Udziela pożyczek na nieruchomości, na zastaw i weksle. Kupuje i sprzedaje dewizy i papiery wartościowe krajowe i zagraniczne na zle­cenie. Wypożycza za niską opłatą skarbczyki.

 

Lissaer Verainsbank,

      Przy ul.  Dworcowej, naprzeciw poczty mieści  się okazały gmach  niemieckiej instytucji  finansowej   t.zw. L i s s a e r  V e r a i n s b a n k,

Spółdzielnia z odpowiedzialnością ograniczoną, w Lesznie. In­stytucja ta założona została w r.1861. Załatwia wszelkie zlecenia w zakresie bankowości wchodzące. Telefon: 9 i 110. Członkami zarządu są. pp. Runge Herman. Kűhn Karol i Koch Augustyn. Długoletnim prezesem Rady Nadzorczej jest p. Schmädicke Adolf.

 

Główna Kasa Miejska.

Kierownikiem jest Stanisław Chmara, kierownikiem rachuby Roman Richter. asystentem kasowym Józef' Łukowski, komornikami Marcin Zimmer i Franciszek Nowacki.