Autor

Stanisław Jędraś

Tytuł

Bank ludowy w Lesznie

Źródło

Przyjaciel Ludu 8/1987

Uwagi

 

 

      W roku 1987 Bank Spółdzielczy w Lesznie obchodzi 75-lecie swoje­go powstania. Jego poprzedni­kiem — w latach międzywojennych i pod zaborem pruskim — był Bank Lu­dowy. Jubileusz 75-lecia Banku Spół­dzielczego w Lesznie zbiegł się nie­omal ze 125 rocznicą założenia pol­skiej spółdzielczości bankowej w ogó­le. Pierwsza bowiem na naszych zie­miach spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa powstała w roku 1861 i to w stolicy Wielkopolski — Poznaniu. Warto tu podkreślić, że na świecie jest niewiele krajów, w których spółdzielczość bankowa ma tak długą his­torię, a również w Polsce, ta właśnie spółdzielczość należy do najstarszych. Spółdzielczość bankowa występowała u nas pod różnymi nazwami, a zasady na których działała nie były jednoli­te — zasady Schulzego, Raiffeisena, kasy Stefczyka itp. Pod zaborem pru­skim występowała ona na ogół pod nazwą banków ludowych. Mimo róż­norodnych form organizacyjnych i za­sad działalności — wszystkie spół­dzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe łączył cel główny, a mianowicie in­tegrowanie wysiłków na zasadach sa­mopomocy w walce z lichwą — zwła­szcza na wsi — i w działaniu na rzecz utrzymania polskiego stanu posiada­nia, a także rozwoju gospodarczego polskiego społeczeństwa, Były to rów­nież placówki, które — zwłaszcza pod zaborem pruskim — prowadziły wal­kę z wynarodowieniem poprzez uświa­domienie społeczne i narodowe oraz krzewienie kultury polskiej.

      Bank Ludowy w Lesznie powstał stosunkowo późno, bo dopiero w 1912 roku. Powstał tak późno zapewne dla­tego, że Leszno było miastem silnie zgermanizowanym i polskość torowa­ła sobie tutaj drogę z większym tru­dem, aniżeli w innych ośrodkach. Bank Ludowy w Lesznie założony został w dniu 26 kwietnia 1912 roku, pod prze­wodnictwem adwokata — Jana Maciaszka. Była to spółka z nieograniczoną odpowiedzialnością. W dniu 4 ma­ja tego roku Bank został zarejestrowa­ny. Do zarządu Banku weszli: Jan Maciaszek jako dyrektor, Marcin Raszewski — kontroler oraz Antoni Ża­kowski — podskarbi. W skład Rady Nadzorczej weszło 9 osób: ks. Jan Zwickert (proboszcz z Rydzyny) — ja­ko prezes, ks. Kazimierz Sramkiewicz (proboszcz z Pawłowic) — jako za­stępca prezesa; Hieronim Smyczyński (aptekarz z Leszna) — sekretarz oraz ks. Tadeusz Dykier — proboszcz z Kąkolewa. Stefan Thomas — kupiec z Leszna, Stanisław Kołodziej — kapi­talista z Leszna, Walenty Horowski i Stanisław Perek — kupcy z Leszna oraz Wojciech Masztalerz. Ten ostatni był rolnikiem z Robczyska.

      Bank Ludowy w Lesznie istniał do końca 1931 roku i później został zli­kwidowany. Jego Zarząd i Rada Nad­zorcza wielokrotnie się zmieniały. Dy­rektorami Banku — poza J. Maciaszkiem — byli: ks. T. Dykier, ks. K. Sramkiewicz, Kazimierz Olszewski, Bronisław Przewoźniak, a członkami Zarządu — Franciszek Bresiński Sta­nisław Rychlicki, A. Krajewicz i K. Kokocha.

      Funkcję prezesów Rady Nadzorczej — poza ks. J. Zwickertem — pełnili: ks. K. Sramkiewicz, dr Stawicki, Jó­zef Kurzawski, K. Pelc, W. Dąbrow­ski, B. Płócieniak; wiceprezesi: ks. T. Sramkiewicz. S. Thomas, J. Kurzaw­ski, ks. Stefan Jankiewicz (proboszcz kościoła farnego w Lesznie), K. Pelc i Piotr Switoński; sekretarze: J. Ku­rzawski, F. Bresiński, Ignacy Bronikowski, S. Matiaszczyk, M. Szurkowski. A. Misiak.

      Bank prowadził swoją działalność w zróżnicowanych warunkach społeczno-gospodarczych i politycznych. Dzia­łał bowiem pod zaborem pruskim, w okresie powstania wielkopolskiego i w czasach międzywojennych. Lata mię­dzywojenne nie były dla Banku łatwe. Cechowały się one — poza krótkotrwa­łymi okresami ożywienia — występo­waniem kryzysów, a zwłaszcza głę­bokiego i bardzo dotkliwego kryzysu z lat 1929 — 33, mającego zasięg świa­towy. W tym niedługim stosunkowo okresie w jakim działał Bank, obo­wiązywały aż trzy rodzaje pieniądza-marki niemieckie, marki polskie i zło­te polskie. Te ostatnie wprowadzone zostały w 1924 roku (reforma Grabskiego). Bardzo trudny dla Banku był okres I wojny światowej. Również po­czątkowe lata w odrodzonej Polsce by­ły trudne, a to ze względu na bardzo wysoki wówczas stopień inflacji (hiperinflacja).

      Liczba członków w roku 1912 wy­nosiła 134 i stale się zwiększała, a maksymalną wielkość osiągnęła w ro­ku 1929. Wtedy to spółka ta liczyła 1226 członków. W latach 1930 — 1931 liczba członków zmniejszyła się, ale jeszcze w roku 1931 wynosi. 1018. Prawie stały wzrost wykazywała wiel­kość wkładów pieniężnych ludności, jak również ilość i wielkość udziela­nych przez Bank pożyczek. W tej sy­tuacji rosły oczywiście zyski, ale od roku 1928 zaczęły się one kurczyć. W roku 1930 — po raz pierwszy w histo­rii Banku — wystąpiły duże straty, sięgające 245 tysięcy złotych. W na­stępnym roku zwiększyły się one osią­gając kwotę ponad 750 tysięcy zło­tych. Bank uległ likwidacji. Likwida­torem był obywatel Zdzisław Babiński z Kościana. Upadek Banku Ludowego w Lesznie nie był na terenie kraju wy­jątkiem. Tadeusz Wyszomirski podaje, że w trudnych latach 1930 — 34 upa­dło w Polsce około 5 proc. tych ban­ków, a liczba członków zmniejszyła się o 10 proc.

      Od roku 1927 Bank Ludowy w Le­sznie mieścił się w gmachu przy Ryn­ku. Obecnie w budynku tym znajduje się Dom Dziecka. Bank miał swoje pomieszczenia na I piętrze, a na par­terze znajdowała się w owym czasie księgarnia i sklep papieru.

      Po II wojnie światowej Bank od­rodził się ponownie i od tego czasu nieustannie służy krajowi. Kilkakrot­nie zmieniał swą nazwę. Od roku 1975 nazywa się Bankiem Spółdziel­czym.