Autor

Roman Majewski

Tytuł

Pamięć o dobrym doktorze

Źródło

 

Uwagi

 

 

„Dr Jan Metzig — życie i działal­ność" pod takim hasłem w końcu lis­topada 1985 r. Leszczyńskie Towarzy­stwo Kulturalne zorganizowało sesję popularnonaukową. Na frontowej ścia­nie budynku, w którym mieszkał wiel­ki przyjaciel Polaków odsłonięte pa­miątkową tablicę. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz wo­jewódzkich i miejskich. Był to kolejny przejaw pamięci o doktorze Metzigu. Znacznie wcześniej — już w 1920 r. jednemu z placów miejskich nadano jego imię.

Staraniem Leszczyńskiego Towarzy­stwa Kulturalnego odnowiono także za­bytkowy nagrobek Jana Metziga. Przez długie lata szczątki doktora spo­czywały w grobie mieszczącym się tuż przy wschodniej ścianie kościoła św. Krzyża w Lesznie. Z upoważnienia ro­dziny postanowiono zmienić lokalizację grobu. Wybrano bardziej eksponowa­ne miejsce na terenie przykościelnego, zabytkowego lapidarium. Był to już trzeci pochówek doktora. W lapidarium stanął pomnik wykonany według da­wnego wzorca z napisami w językach polskim i niemieckim.

Jan Chrystian Henryk Metzig uro­dził się 20 maja 1804 roku w Skwierzynie nad Wartą — w dawnym po­wiecie międzychodzkim .Jego przodko­wie pochodzili z dawnych rodzin nie­mieckich osiadłych na Dolnym Śląsku. Jan uczył się początkowo w Między­rzeczu. W latach 1822—1826 studiował medycynę w wojskowej szkole lekar­skiej w Berlinie. Na ostatnim roku obronił pracę dyplomową uzyskując doktorat.

Praktykę odbył w jednym z berliń­skich pułków piechoty. W 1829 r. zło­żył egzamin państwowy na lekarza wojskowego. W dwa lata później zna­lazł się w Strzałkowie gdzie poznał przyszłą żonę — Emilię Barbarę Schaefer. Żona jego była cioteczną siostrą Fryderyka Chopina. Dzięki niej mógł bliżej poznać problemy ludności pol­skiej w zaborze pruskim. Z tego mał­żeństwa zrodziło się troje dzieci.

Pod koniec 1831 r. Metzig został prze­niesiony do Leszna. Do 1848 r. pracował tutaj jako lekarz batalionowy. Miał wtedy wielu przyjaciół wśród miejscowych Niemców i Polaków. Nauczył się języka polskiego ale władał nim słabo. Był wybitnym leka­rzem. Dostrzegł wpływ wadliwego u-mundurowania żołnierzy armii pruskiej na występowanie takich chorób jak ty­fus i zapalenie płuc.

Popularyzował metodę chirurgii za­chowawczej stosowanej przez bruksel­skiego lekarza Seutina. Dla jej upow­szechnienia założył stowarzyszenie lekarskie działające w Lesznie i Pozna­niu. Praktykował w leszczyńskim Szpi­talu Miejskim. Pracował też jako le­karz prywatny. Leczył Niemców, Po­laków i Żydów. Często pomagał biedocie. Potrzebującym udzielał nie tyl­ko porad lekarskich ale również po­mocy finansowej.

Jako przyjaciel Polaków występował . publicznie w okresie Wiosny Ludów. Zabiegał w sprawie polskiej w parlamencie frankfurckim. Po 1848 r. był członkiem leszczyńskiej Rady Miejskiej. Działalność na rzecz Polaków spotka­ła się z niechęcią władz pruskich. Za­kazano drukowania jego pism. Wielki wpływ wywarło nań powstanie stycz­niowe. Potajemnie udzielał pomocy powstańcom.

Po Wiośnie Ludów rozpoczął stara­nia o utworzenie polskiego uniwersy­tetu. Jako miejsce jego założenia po­czątkowo postulował Leszno a później Poznań. Problem ten wracał w wielu jego memoriałach przesyłanych wła­dzom. Jego myśli w wielu przypad­kach wyprzedziły epokę, w której żył. Działał w kilku płaszczyznach. Był znakomitym lekarzem, publicystą, przyjacielem i obrońcą Polaków. Był też prekursorem walki o pokój i roz­brojenie.

Zmarł l października 1868 roku w Lesznie. Pogrzeb, który odbył się w trzy dni później zgromadził wielką ilość Polaków, Niemców i Żydów. Cia­ło Metziga złożono do grobu na cmen­tarzu ewangelickim znajdującym się przy kościele św. Krzyża. Nad grobem przemawiał Włodzimierz Szołdrski. W polskich czasopismach ukazało się wie­le wspomnień poświęconych jego oso­bie. Po roku ufundowano mu pomnik w kształcie prostego krzyża na pod­stawie dwóch graniastosłupów ze ślą­skiego marmuru. Z powodu likwidacji starego cmentarza ewangelickiego w 1950 r. prze­prowadzono ekshumację zwłok Jana Metziga i jego matki — Fryderyki Wilhelminy. Szczątki pochowano na koszt państwa przy nawie głównej kościoła św. Krzyża. Tam też umieszczono pomnik, na którym wyryto nowy napis w języku polskim: „filantrop — lekarz dr Jan Metzig, ur. 20. V. 1804 zm. 1. X. 1868. Wielki przyjaciel Polski".

W październiku 1985 roku szczątki dr. Metziga złożono do trzeciego już grobu. Poprzednia mogiła została rozkopana. W protokole ekshumacji za­pisano:

„W środkowej części dołu znalezio­no kości wraz z czaszką oraz ślady ja­kiegoś drewnianego opakowania. Oprócz tego fragmenty starych okuć trumien­nych. Szkielet jest niekompletny, a jego ułożenie świadczy o przenosinach. W dolnej części grobu znaleziono po­przecznie położony szkielet dziecka co świadczy o tym, że teren ten był w poprzednich wiekach używany jako cmentarz. Szczątki dr. Jana Metziga złożone zostały w gipsowej trumience dziecięcej (80 cm), przechowywane w kościele św. Kryzża i ponownie pochowane".

Dwudniowa sesja popularnonauko­wa poświęcona Metzigowi odbyła się w auli Szkoły Podstawowej nr 8 im. Powstańców Wielkopolskich. Obrada­mi kierował prezes LTK — Zdzisław Smoluchowski. Zaprezentowano osiem interesujących referatów. Przygotowali je: dr S. Z. Gołębiowski z Poznania (,,Dr Jan Metzig, przyjaciel Polaków" oraz „Zygmunt Jan Witold Metzig i inni członkowie tego rodu w walce o Polskę"), dr A. Komór z Leszna („Metzig wczoraj, dziś i jutro") red. S. Ławniczak z Leszna („Polemiki polityczne i narodowościowe w czasach dr. Jana Metziga"). dr H. Małłek z Leszna („Ma­jętność dr. J. Metziga"), P. Nitecki z Wrocławia („Pokłosie o dr .J. Metzigu na podstawie prasy polskiej XIX ; XX wieku"), mgr W. Stanisławski z Kra­kowa („Losy rodziny Metzigów") ,dr E. Waszyński i E. Kujawska z Leszna („Jan Metzig jako lekarz").

W uroczystościach odsłonięcia tablicy pamiątkowej, składania kwiatów na odnowionym grobie Jana Metziga i obradach sesji uczestniczyli potomkowie doktora. Członkowie historycznego ro­du spotkali się z przedstawicielami władz wojewódzkich i miejskich oraz kierownictwem Leszczyńskiego Towa­rzystwa Kulturalnego. Staraniem LTK wydano okolicznościowy medal zapro­jektowany przez artystę plastyka Hen­ryka Łukowiaka. Ukazała się także publikacja Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Lesznie zawierająca bibliografię tematu „Jan Metzig".

Dzieje rodziny Metzigów są jednym z dowodów polonizacji Niemców w Wielkopolsce. Warto zwrócić na ów fakt uwagę zwłaszcza w kontekście odbywających się równolegle ze zna­cznie większą siłą procesów germanizacyjnych. W tym przypadku głównym czynnikiem sprzyjającym asymilacji by­ło zawarcie przez Jana Metziga zwią­zku małżeńskiego z Emilią Schaefer. Jej dzieci uważały się za Polaków. Dalszy postęp adaptacyjny nastąpił w trzecim i czwartym pokoleniu Metzi­gów.