Autor

Bronisław Świderski

Tytuł

Historia garnizonu leszczyńskiego

Źródło

„Ilustrowany opis Leszna i ziemi leszczyńskiej” - reprint wydania z 1928 r

Uwagi

 

 

Historia garnizonu leszczyńskiego

 

      Historia garnizonu nieodłącznie wiąże się z pierwszym dniem wolności 17 stycznia 1920 roku. Wtedy to Leszno i powiat leszczyński po ponad 120 latach niewoli wróciło do Polski. Mimo, że wielu mieszkańcom miasta, garnizon okresu międzywojennego najczęściej kojarzy się z 55 pułkiem piechoty i 17 pułkiem ułanów to przyznać należy, że stacjonowały tu różne oddziały, zwłaszcza w latach 1920 – 21. Wszystkie tu stacjonujące formacje wywodziły się ze zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego 1918 i 19 roku.

      17 stycznia 1920 roku, była to sobota Leszno powróciło do macierzy. Niemcy opuścili garnizon, na Rynku pojawiły się pierwsze patrole WP. Proces rewindykacji zabezpieczała 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich. Do miasta przybyły pododdziały 9 pułku strzelców wielkopolskich, 12pswlkp, 2 pułku ułanów wlkp, 2 papwlkp.

      W niedzielę na Rynku w samo południe odbyła się uroczystość przejęcia Leszna przez polską administrację. Z Poznania na uroczystość przybył Wojewoda Witold Cielichowski, gen. Józef Dowbor – Muśnicki i płk. Marquet przedstawiciel misji koalicyjnej. 9 pswlkp utworzył szpital polowy (przy placu Komeńskiego, obecnie gimnazjum). Po latach dla uczczenia faktu powrotu do macierzy ulice którymi przybyli żołnierze nazwano : Wolności, Niepodległości I 17 Stycznia.

          W latach 1920 – 1921 w Lesznie czasowo stacjonowały : bateria zapasowa 17 pap, 73 pp, 17 dywac 26pułku wlkp. Ten ostatni w styczniu 1921 roku otrzymał sztandar ufundowany przez Ognisko Koła Pań i Związek Urzędniczek Powiatowych w Grudziądzu. W 1921 roku utworzono parafię wojskową pw. Św. Kazimierza. Kapelanem garnizonu do wojny był ks. Mjr Antoni Łukowiak. Kościołem garnizonowym była miejscowa fara pw. Św. Mikołaja.

      23.10. tego roku z Krotoszyna do Leszna i Rawicza przybył 55 Poznański Pułk Piechoty, dowodzony przez płk Gustawa Paszkiewicza. Pułk w Lesznie zakwaterował : dowództwo pułku i 1 batalion w koszarach głównych im. Tadeusza Kościuszki przy ul. Racławickiej. Przy koszarach głównych mieściło się kasyno oficerskie, a w koszrach kasyno podoficerskie. 2 i 5 batalion były zakwaterowane w Rawiczu w tzw „czerwonych koszarach”. Na przełomie 1925 I 26 roku przy współpracy wojska i władz miasta zbudowano koszary dla 2 batalionu nazwane imieniem króla Stanisława Leszczyńskiego (przy ul. Cmentarnej obecnie Sz. Podst. nr 7). W podzięce władzom miasta 19 stycznia tego roku dowódca pułku wręczył odznakę pamiątkową.

      19 stycznia 1925 roku w koszarach głównych pułku staraniem płk Rudolfa Kawińskiego – dowódcy pułku i oficerów odsłonięto pomnik ku czci poległych żołnierzy pułku w czasie walk w 1919 i 20 roku. Na uroczystość przybył pierwszy raz do pułku biskup polowy WP Gall Stanisław. W tym czasie po mieście rozeszła się plotka o przeniesieniu pułku do Rawicza. Sprawa oparła się o MSWojsk, gen. dyw. Władysława Sikorskiego, który uspokoił listownie władze miasta informując, że do Leszna przybędzie z Rawicza pozostała część pułku.

Z okazji 10 lecia 14 DP 20 maja 1929 roku na poligonie w Biedrusku 55 pp wraz z pozostałymi pułkami piechoty otrzymał z rąk Prezydenta RP sztandar ufundowany przez społeczeństwo Torunia, Leszna I Rawicza.

      4 lutego 1930 roku komendę nad 55 pp przyjął płk dypl. Stefan Rowecki, późniejszy legendarny generał „Grot”, twórca i pierwszy dowódca ZWZ AK. W 1933 roku płk Rowecki rozbudował poligon pułkowy na Wyciążkowie zwany potocznie „Bożą Pomocą” lub „Małym Biedruskiem” W 1932 i 1933 roku pod jego redakcją ukazał się podręcznik dla szkoły podoficerskiej pułku zatytułowany „Cykl pytań i odpowiedzi dla absolwentów szkół podoficerskich” oraz drugie wydanie zatytułowane „Podręcznik dla szkół podoficerskich piechoty”. Były to jedyne tego typu opracowania w skali SZ RP.

W ramach obchodów 15 – lecia 14 DP w 1934 roku staraniem płk Roweckiego w Wielkopolskim Muzeum Wojskowym w Poznaniu otwarto oddział poświęcony 55 pp, a w Lesznie w koszarach otwarto izbę pamięci. 13 października 1935 roku staraniem również jego za koszarami w Lesznie uroczyście otwarto stadion sportowy nazwany imieniem gen. Daniela Konarzewskiego – zmarłego niedawno pierwszego dowódcy 55 pp. 11 listopada 1937 roku ostatni dowódca pułku płk Władysław Wiecierzyński zrealizował plan swojego poprzednika i oddał uroczyście do użytku Dom Żołnierza zbudowany na bazie świetlicy 1 batalionu w koszarach głównych.

W maju 1939 roku w oparciu o 55 pp utworzono BON Kościan, Leszno, Rawicz.

Wybuch wojny zastał 55 pp na wyznaczonych pozycjach obronnych w strefie granicznej. 1 września z rąk dywersantów u zbiegu ulic Chrobrego i 17 Stycznia zginął pierwszy żołnierz pułku szer Paweł Koprykowski. Drugiego dnia wojny pododdziały 55 pp i 17 puł dokonały wypadu rozpoznawczego na teren Rzeszy pod Wschowę. Tego dnia również pluton 8 komp dokonał drugiego wypadu na teren Rzeszy z Rawicza pod Załęcze.

21 listopada 1922 roku z Gniezna do Leszna przybył 17 puł dowodzony przez ppłk Włodzimierza Podhorskiego. Pułk zakwaterował w w trzech koszarach. Dowództwo pułku, 4 szwadron, szwadron km i gospodarczy w koszarach głównych im. B. Głowackiego przy ul. Racławickiej. 1 i 2 szwadron w koszarach  im Henryka Dąbrowskiego przy ul. o tej samej nazwie. W tych koszarach mieściło się kasyno podoficerskie.3 szwadron zakwaterował w koszarach  im. J. Piłsudskiego przy ul. Kąkolewskiej. Kasyno oficerskie pułku mieściło się przy ul. Królowej Jadwigi.

Od 1928 roku pułk obchodził 7 maja swoje święto pułkowe, dla uczczenia wkroczenia pułku tego dnia 1920 roku do Kijowa. W 10 rocznicę istnienia pułku 7 maja 1929 roku w koszarach głównych odsłonięto pomnik ku czci poległych ułanów w 1920 roku. Na uroczystość na zaproszenie dowódcy przybyło wielu gości i byłych żołnierzy pułku. 2 grudnia 1931 roku dowódca pułku wręczył burmistrzowi miasta odznakę pułkową swojego oddziału. 6 października 1933 roku z okazji 250 rocznicy Wiktorii Wiedeńskiej szwadrony 17 puł w czasie rewii kawaleryjskiej w Krakowie defilowały przed marsz J. Piłsudskim w takt piosenki „Pije Kuba do Jakuba”. W 1935 roku ukazał się album karykatur Jerzego Szwajcera poświęcony oficerom i podoficerom 17 puł. W tym samym roku w koszarach 1 i 2 szwadronu odsłonięto obelisk ku czci pierwszego marszałka Piłsudskiego. 23 września 1938 roku 17 puł pod dowództwem płk Ignacego Kowalczewskiego uczestniczył w akcji na Zaolziu, skąd powrócił do garnizonu w grudniu. 21 maja 1939 roku w 20 lecie istnienie pułku 17 puł otrzymał sztandar, patrona króla Bolesawa Chrobrego. Na uroczystość przybył marsz Edward Rydz – Śmigły i biskup polowy Wojska Polskiego.

Wybuch wojny zastał pułk w wyznaczonych rejonach obrony. 3 września 1939 roku 55 pp i 17 puł opuściły garnizon wycofując się w ogólnym kierunku na Warszawę.