Autor

Stanisław Jędraś

Tytuł

Kościół św. Jana

Źródło

Przyjaciel Ludu 1/1987

Uwagi

 

 

      Wymieniony w tytule kościół znaj­duje się na przestronnym placu, usytuowanym pomiędzy ulicami Bolesława Chrobrego i Królowej Jadwigi. W przeszłości pełnił on rolę zbo­ru Braci Czeskich i właśnie dla nich został zbudowany. Od roku 1945 jest on kościołem rzymskokatolickim. Budowlę tę wzniesiono w latach 1652 — 54. Od tego czasu wrosła ona na stałe w leszczyński pejzaż i dzieliła losy mia­sta. W roku 1656, w czasie największe­go w dziejach Leszna pożaru, kościół uległ zniszczeniu, ale już w dwa lata później został odbudowany. W roku 1707 nowy wielki pożar zniszczył mia­sto, w czasie którego kościół ten po­nownie znacznie ucierpiał, jednak w kilka lat później znów go odbudowano.

      Z zewnątrz kościół ma styl późnogotycki i jest zbudowany z czerwonej cegły. Całą budowlę opinają uskokowe szkarpy. Na jednej z szkarp — od po­łudniowej strony — znajduje się zegar słoneczny z datą 1653 i literami N G L. Dodajmy tu, że szkarpy są jednym z typowych elementów budowli gotyckich. Okna kościoła natomiast nie są gotyc­kie. Wzdłuż okien występują tynkowe opaski. Od strony zachodniej kościół posiada masywną wieżę zakończoną ba­rokowym — baniastym hełmem. Po­chodzi on z roku 1828 i jest pokryty blachą z miedzi. Od strony, wschodniej kościół zamyka połowa dziesięcioboku.

      Od strony południowo — zachodniej — we wnękę kościoła — wybudowano w roku 1711 barokową kaplicę. Bu­downiczym jej był Pompeo Ferrari, na­tomiast fundatorem Wojciech Gruszczyński, podczaszy wschowski. Fundo­wał ją dla swej jedynej córki, która zmarła w owym czasie na zarazę. Nad wejściem do kaplicy znajduje się tar­cza z herbem Poraj Gruszczyńskich, w obramieniu akantu i liści laurowych.

      W ściany zewnętrzne kościoła zostało wmurowanych pięć płyt nagrobnych — dwie od strony południowej i trzy od północnej. Pierwsza płyta — nie odczytana, ma owalną tablicę inskrypcyjną, a ozdobiona jest girlandą kwiatów i owoców oraz główkami aniołków. Dru­ga płyta — barokowa dotyczy Anny Chin, która zmarła w 1660 roku. Po­zostałe płyty związane są z rodziną Woydów, która liczyła się w XVII — wiecznym Lesznie.

      Wnętrze kościoła ma styl barokowy. Od strony północnej znajduje się za­krystia. Od tej również strony wcho­dzi się na empory. Kościół ma pozor­ne sklepienie kolebkowe z lat 1714 — 1716. Wsparte jest ono na profilowa­nym gzymsie. Pośrodku sklepienia znaj­duje się dekoracyjne pole, a na spły­wach sklepienia sześć barokowych kartuszy, w obramieniu z liści akantu, girland kwiatów owoców oraz palmet. W kartuszach znajdują się malowane symbole ilustrujące wersety psalmów. Strop nad prezbiterium ma piękną de­korację stiukową. Wzdłuż ścian bocznych biegną empory; od strony zachod­niej jest jeszcze druga empora — or­ganowa. Kościół ma barokową ambonę z około 1720 roku, która zwieńczona jest baldachimem; na tle draperii wi­doczna jest ręka Boga trzymająca księgę.

      Obok kościoła są dwa budynki godne zauważenia — dawne gimnazjum, a obecnie Archiwum Wojewódzkie oraz dawny dom dzwonnika. Gimnazjum leszczyńskie należy do najstarszych w Polsce. Jego początki sięgają roku 1555. Najpierw było ono zlokalizowane w innym miejscu, lecz później właśnie obok kościoła św. Jana. Obecny budy­nek — barokowy z kanałowanymi pilastrami, pochodzi z roku około 1712 i prawdopodobnie zbudowano go według projektu Jana Catenazziego. Gimna­zjum znajdowało się tu do roku 1845. Z dawnych szkiców budynku wynika, że od strony południowej miał on pię­kny portal, który został później usu­nięty. Na dachu budynku są wole oka.

      Dom dzwonnika znajduje się po prze­ciwnej stronie placu. Budynek środ­kowy pochodzi z XVIII wieku, a przy­budówki boczne są późniejsze. Dach części środkowej posiada naczółki.