Autor

Dariusz Czwojdrak

Tytuł

Dział Judaistyczny Muzeum Okręgowego w Lesznie

Źródło

Inf. kulturalny i turystyczny 3/2003

Uwagi

 

 

16 kwietnia br. minęło 10 lat od daty oficjalnego otwarcia Działu Judais­tycznego w Lesznie. Była to inicjatywa ważna i potrzebna z wielu względów. Jednym z nich była chęć zachowania pamięci o żydowskich mieszkańcach regionu i Wielkopolski. Następnym, pragnienie uratowania jednego z nie­licznych już zabytków żydowskich w Lesznie (dawny dom przedpogrzebowy) przed zupełną dewastacją. Dzięki podjętym wówczas wysiłkom, szcze­gólnie uporowi i determinacji ówczesnego dyrektora Muzeum Okręgowego, Elżbiety Feciaszko, cele te udało się osiągnąć.

W ciągu 10 lat działalności zorganizowano 23 wystawy dotyczące his­torii, tradycji i kultury Żydów. Na szczególną uwagę zasługują te, poświę­cone wybitnym malarzom: Maurycemu Trębaczowi (l 994), Siegfriedowi Laboschinowi (1995), Arturowi Markiewiczowi (1996), Romanowi Kramsztykowi (1997), Jakubowi Glasnerowi (1998), ponadto wystawy judaików ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie (1995) i Muzeum Narodowego w Poznaniu (2002) oraz wystawy nawiązujące do historii Żydów w Lesznie i w Wielkopolsce: Dzielnica żydowska w Lesznie (1997), Domy wieczności. Cmentarze żydowskie w Wielkopolsce (1998), Ner Tamid - Wieczne Światło. Synagogi w Wielkopolsce (1999), Zagłada Żydów w Kraju Warty (2000) i Wielkopolscy rabini (2002). Bez wątpienia największą popularnością cieszy­ła się jednak wystawa malarstwa z kolekcji Wojciecha Fibaka, zaprezento­wana w Lesznie w 2000 r. Przy tej okazji wydano także wspaniały katalog z ilustracjami wszystkich eksponowanych na wystawie obrazów.

Obok działalności wystawienniczej pracownicy działu prowadzą także działalność naukową. Jednym z jej efektów było odnalezienie i opracowanie blisko 400 płyt nagrobnych z cmentarzy żydowskich w Lesznie, Wschowie, Rydzynie, Osiecznie i Borku Wlkp., a także odnalezienie kolejnych kilku­dziesięciu nagrobków z cmentarza żydowskiego w Śmiglu. W zbiorach dzia­łu znajduje się również kilka tysięcy fotografii ukazujących obecny stan zabytków kultury żydowskiej w Wielkopolsce, owoc kilku lat badań tereno­wych, uzupełniony liczną kolekcją fotografii archiwalnych oraz gros mate­riałów dotyczących historii gmin żydowskich z terenu byłej Prowincji Poznańskiej. Baza ta wielokrotnie wykorzystywana była przez studentów, magistrantów i doktorantów okolicznych uczelni wyższych, zainteresowanych dziejami wielkopolskich Żydów. Sami pracownicy dziani opubliko­wali, jak dotąd kilkadziesiąt artykułów popularyzujących wiedzę o Żydach w Lesznie i innych ośrodkach miejskich płd. - zach. Wielkopolski.

Na przestrzeni ostatnich lat dział nawiązał liczne kontakty z różnymi instytucjami zajmującymi się dokumentowaniem historii Żydów, w tym z Żydowskim Instytutem Historycznym w Warszawie, Polskim Towarzys­twem Studiów Żydowskich w Krakowie, Leo Baeck Institute w Nowym Jor­ku, Uniwersytetem Hebrajskim w Jerozolimie, Stowarzyszeniem Żydów Polskich w Tel Avivie, Jewish Agency for Israel w Jerozolimie, Centralnym Archiwum Syjonistycznym w Jerozolimie, Bar lian University w Ramat-Gan, Instytutem Studiów Żydowskich w Jerozolimie, Muzeum Diaspory Żydowskiej w Tel Avivie i Muzeum Żydowskim w Berlinie. Wielokrotnie udzielał także pomocy rozsianym po świecie potomkom wielkopolskich Żydów, w ich poszukiwaniach genealogicznych.

Dział Judaistyczny w Lesznie odwiedziło do tej pory kilkanaście tysięcy osób. Wśród gości znaleźli się m.in. ambasador Danii Laurids Mikaelsen (w 1999 r.), ambasadorzy Izraela Yigal Antebi (2000) i Szewach Weiss (2002), minister spraw zagranicznych Władysław Bartoszewski (2000), wybitny żydowski historyk Jakub Goldberg (l 993), pieśniarka Tova Ben-Cwi (1996) i wielu innych, m.in. z Australii, Nowej Zelandii, Stanów Zjednoczonych, Izraela, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Szwecji, Danii, Włoch i Rosji. Dominującą grupę zwiedzających stanowi oczywiście młodzież szkolna, dla której przygotowano specjalny program zajęć. Pracownicy działu mają nadzieję, że przyczyni się on nie tylko do pogłębienia wiedzy o historii, tradycjach i religii Żydów, ale pomoże także w przełamywaniu uprzedzeń wobec osób innych wyznań, nacji czy poglądów. Wydaje się, że jest to jedno z ważniejszych wyzwań stojących przed nimi w następnym dziesięcioleciu.