Autor

Aleksander Piwoń

Tytuł

Przedsiębiorstwa komunalne Leszna

Źródło

Przyjaciel Ludu I(XXV) 1990

Uwagi

 

 

Prawidłowe  funkcjonowanie  miasta zależy w  dużym stopniu  od stanu urządzeń komunalnych, do których   zalicza   się  przede   wszystkim wodociągi,   kanalizację,   sieć   gazową   i elektryczną oraz rzeźnię. Leszno okresu międzywojennego było  w  tym  korzystnym   położeniu,   że   posiadało   wszystkie te podstawowe urządzenia.

Wodociągi wybudowało miasto w 1899 r. przy drodze do Zaborowa. Za pomocą pomp poruszanych dwiema maszynami parowymi o sile 35 KM każda wydobywano na godzinę 186 m* wody, którą dostarczano odbiorcom za pośrednictwem wieży ciśnień przy Państwowym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim. W 1929 r. konsumentów wody było 878, a w 1937 r. — 1004. W 1939 r. długość głównych przewodów wodociągowych sięgała 27 km, z których cztery wybudowano po 1927 r. Od 1932 r. przy wodociągach działały warsztaty naprawy wodomierzy p. n. „Hydrometr", utworzone przez Polską Fabrykę Wodomierzy i Gazomierzy w Toruniu. Obok stacji pomp znajdował się też ogólnie dostępny basen kąpielowy o powierzchni 1400 m*.

Prace kanalizacyjne rozpoczęto w Lesznie w końcu 1913 r. Ponieważ I wojna światowa przeszkodziła w ich ukończeniu, roboty kontynuowano w niepodległej Polsce. Znaczniejsze inwestycje, jak rozbudowa sieci kanałowej oraz zakup i zainstalowanie drugiej tarczy separatorskiej, wykonano po 1923 r. kosztem 63 tysięcy zł. Ogółem wydatki budżetowe na utrzymanie kanalizacji w latach 1921—1929 wynosiły 415 tyś. zł. Kanalizacja opierała się na systemie ogólnospławnym, to znaczy nieczystości domowe i wodę opadową odprowadzano rurami o długości ponad 15 km do stacji pomp, gdzie przepuszczano je przez separatory i przepompowywano na pola irygacyjne o obszarze 36 ha. Około 20% powierzchni pól irygacyjnych wydzierżawiano pod uprawę warzyw, co przynosiło przedsiębiorstwu kanalizacyjnemu poważne zyski.

Gazownię   uruchomiono   w   Lesznie w  1865 r.  jako zakład  prywatny. Dopiero w 1899 r. przeszła ona na własność   miasta,   które   znacznie   ją   rozbudowało przez zainstalowanie nowych urządzeń   i   rozbudowę   sieci   gazowej. Równocześnie miasto obniżyło cenę gazu, co przyczyniło się do wzrostu jego zużycia. Jeśli w 1865 r. produkcja gazu wynosiła    70    tyś.    m',    to     w   1915 r. wzrosła do 1,2 min m', a w 1931 r. sięgała 1,4 min m'. Jedynie w okresie powojennego kryzysu i w latach trzydziestych miał miejsce przejściowy spadek produkcji   gazu,   a  mianowicie   w   latach 1920—1924 do około 800 tyś. m» rocznie i w roku gospodarczym 1936/37 do 1,1 min m*.  W drugim przypadku spadek produkcii gazu był spowodowany przejściem wielu mieszkańców z oświetlenia gazowego na elektryczne. Ogólnie biorąc zapotrzebowanie na gaz było jednak znaczne, a stare urządzenia nie zawsze je pokrywały. W celu zwiększenia produkcji gazu wykonano więc w okresie międzywojennym    wiele    kosztownych inwestycji:   w   1921   r.   założono  urządzenia do wytwarzania gazu wodnego, w  1923  r.  postawiono benzolownię, w 1925 r. wybudowano destylarnię smoły, w   1926   r.   wzniesiono   budynek   dla warsztatów   i   magazynu,   w   1927   r. zainstalowano urządzenia  do  fabrykacji   siarczanu amoniaku,  a  w   1928  r. uruchomiono nowe piece komorowe — poziome o wydajności 6500 m3, co pozwoliło  obniżyć  o  25%  zużycie  węgla. W  1929 r.  odbiorców  gazu  było  2674. Ponadto miasto oświetlały latarnie gazowe, których w 1937 r. było 308. Sieć gazowa   w  tym   czasie   miała   14 km długości.

Do budowy elektrowni miasto przystąpiło w 1907 r. a ukończyło ją w 1908 r. Elektrownia, wyposażona w dwie maszyny parowe (każda o mocy 150 KM/ i dwa kotły, wytwarzała prąd stały o napięciu 2 X 220 V. Z powodu ciągłego wzrostu zużycia prądu w mieście zainstalowano w 1924 r. w elektrowni kosztem 136 tyś. zł motor gazowy o sile 350 KM. Ponieważ rychło okazało się, że jest on także niewystarczający, w 1930 r. zakupiono i postawiono maszynę parową o sile blisko 800 KM, którą uruchomiono w 1931 r., przebudowując zarazem część sieci kablowej. Ogólny koszt tych robót wyniósł 478 tyś. zł. W 1937 r. ustawiono w elektrowni kosztem 154 tyś. zł nowy kocioł o pojemności 135 m3. W wyniku tych prac wzrosła znacznie produkcja energii elektrycznej. Jeżeli bowiem w roku gospodarczym 1920/21 produkowano 286 tyś. KWh, to w roku 1930/31 produkcja wynosiła 898 tyś. KWh. W następnych latach na skutek kryzysu gospodarczego zużycie prądu zmalało, co nie pozostało bez wpływu na jego produkcję. W roku 1932/33 produkcja prądu wynosiła 766 tyś. KWh, a w roku 1934/35 już tylko 696 tyś. KWh. Wkrótce jednak zaczęła znów wzrastać. Od 1920 do 1937 r. ilość liczników w mieście zwiększyła się z 820 do 3114. Cena prądu uzależniona była od zużycia i wynosiła w 1937 r. za l KWh prądu świetlnego od 44 do 60 gr, a prądu silnikowego od 26 do 31 gr.

W Lesznie działała również rzeźnia miejska, którą wybudowano w latach 1890—1891. Rzeźnia obejmowała budynek administracyjny wraz z pomieszczeniem do sprzedaży mięsa niepełno-wartościowego, wagę, chlewnię, obory, hale ubojowe, płuczkarnię jelit, topiarnię łoju, chłodnię, halę sanitarną, kotłownię, magazyn węgla i pomieszczenie do fabrykacji lodu. W 1920 r. rzeźnia była jednak mocno zaniedbana: budynki chyliły się ku upadkowi. Mimo trudnej sytuacji gospodarczej już w latach 1925—1926 miasto przeprowadziło remont i rozbudowę obiektu, wymieniając przy okazji wyeksploatowane urządzenia na bardziej nowoczesne i sprawne. Ogólny koszt tych inwestycji wyniósł 67 tyś. zł. Poczyniono zarazem usprawnienia organizacyjne, powierzając kierownictwo zakładu lekarzowi weterynarii. Dzięki tym przedsięwzięciom rzeźnia zaczęła niebawem przynosić dochody. Unowocześnienie zakładu umożliwiło bowiem podjęcie opłacalnego uboju eksportowego trzody chlewnej. Jeśli w 1925 r. ubito w rzeźni łącznie 13882 sztuki zwierząt, to tylko w drugim kwartale 1928 r. — 5912 sztuk (w tym 4230 świń), z czego 3014 (w tym 2935 świń) na eksport. Opłaty ubojowe umożliwiły dalsze inwestycje, jak powiększenie hali uboju świń, budowę wielkiej przedchłodni i nowej hali sanitarnej.

W 1928 r. uruchomiony został w Lesznie kolejny zakład gospodarki komunalnej p.n. Tabor Miejski, któremu zlecono obowiązek oczyszczania miasta. Tabor wyposażony był w trzy wozy robocze, zamiataczkę „Zenit", beczkowóz o pojemności 1000 Itr i sześć wózków kołowych. Mimo obciążenia właścicieli domów opłatami za utrzymanie czystości na ulicach Tabor Miejski wykazał w listopadzie 1929 r. 7 208 zł niedoboru budżetowego, który trzeba było pokryć z funduszów miejskich. Cel, jaki przyświecał władzom miejskim przy tworzeniu zakładu, został jednak osiągnięty. Miasto było czyste.

Dodajmy, że od 1924 r. czynne były również ogrodnictwo miejskie, które troszczyło się o parki, planty, kwietniki, zieleńce i ławki ogrodowe, kontynuując działalność rozpoczętą po oswobodzeniu miasta przez Towarzystwo Upiększania Miasta.

Pod względem organizacyjnym wodociągi, gazownia i elektrownia tworzyły tzw. Miejskie Zakłady Światła, Siły i Wody w Lesznie, pozostałe zakłady miały osobne kierownictwa. W 1928 r. Zakłady Światła, Siły i Wody zatrudniały 93 pracowników, osiągając na ogół dobre wyniki finansowe. Na przykład w roku 1935/36 elektrownia wypracowała 57 tyś. zł czystego zysku, gazownia 18 tyś. zł, a wodociągi 19 tyś. zł. Kapitał zakładowy przedsiębiorstwa wynosił w roku 1937/38 4 min zł.

Dokonując podsumowania można stwierdzić, że ówczesne władze miejskie Leszna doceniały znaczenie gospodarki komunalnej w życiu 'miasta. Dały temu wyraz prowadząc rozmaite inwestycje komunalne, które umożliwiały dalszy rozwój miasta i przyczyniały się do wzrostu jego majątku.