Autor

Aleksander Piwoń

Tytuł

O herbie Leszna

Źródło

Przyjaciel Ludu 3/1986

Uwagi

 

 

      Herb, Jako symbol samorządu miej­skiego oraz znak reprezentacyjny i własnościowy, otrzymało Leszno od Rafała Leszczyńskiego po uzyskaniu praw miejskich od króla Zygmunta Starego (1547). Godło miasta powstało z połączenia herbu Wieniawa Lesz­czyńskich i herbu Tęczyńskich, z któ­rego pochodziła matka właściciela mia­sta. Tarcza herbu była dwudzielna: w prawej (heraldycznie) części niecały łeb byka z kółkiem w nozdrzach, w lewej topór zwrócony na lewo. Herbem tym Leszno posługiwało się przez bli­sko dwieście lat. Uległ bowiem zmia­nie dopiero po zakupieniu miasta w 1738 r. przez Aleksandra Józefa Sułkowskiego. Do dotychczasowego godła dodano wtedy „uszczerbiony", bo bez kamieni heraldycznych w kształcie krzyżyków równoramiennych, herb Sulima Sułkowskich, a główna tarcza sta­ła się jednodzielna. Odtąd godło mia­sta było następujące: z prawej strony głównej tarczy niecały łeb byka z kół­kiem w nozdrzach, z lewej topór zwró­cony na lewo, pośrodku głównej tar­czy mała tarcza podzielona w poprzek na dwie równe części — w górnym polu połowa orła. dolne pole puste.

      Takiego herbu używało miasto do końca istnienia Rzeczypospolitej szla­checkiej, a także w okresie rządów pruskich. Jedynie za czasów Księstwa Warszawskiego władze miejskie Leszna posługiwały się herbem państwo­wym, tzn. na dwudzielnej tarczy w prawym polu godłem Wettynów, a w lewym — orłem w koronie.

      Po ponownym objęciu rządów przez Prusaków (1815) władze miejskie wró­ciły do poprzedniego herbu. Główna tarcza nadal była jednodzielna. Na jej czerwonym polu znajdowały się: z pra­wej strony czarna, niecała głowa by­ka z białym kółkiem w nozdrzach, z lewej strony topór biały, czarno cieniowany z żółtą (złotą) rękojeścią. W środ­ku głównej tarczy była mała tarcza z uszczerbionym herbem Sułtana: w gór­nej połowie na różowym tle półorzeł czarny w mitrze z otwartym dziobem, biało cieniowanym, dolna połowa pusta, Ciemnoniebieska.

      Herbem z czasów Sułkowskich mia­sto posługiwało się także po odzyska­niu niepodległości w 1920 r. Główna tarcza była jednak znów dwudzielna. Kolejna zmiana w rysunku herbu nastąpiła na początku lat trzydziestych okresu międzywojennego, kiedy wła­dze miejskie Leszna zaczęły się po­sługiwać pełnym herbem Sulima, tj. uzupełnionym o trzy kamienie heral­dyczne w dolnej części małej tarczy. O zatwierdzenie takiego herbu wystą­pił Zarząd Miejski do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w czerwcu 1932 roku. Wniosek nie został jednak uwzględniony. Sprzeciw wniosło Mi­nisterstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, które zakwe­stionowało barwy herbu. Według mi­nisterstwa, prawe pole głównej tarczy herbu powinno być złote (proponowa­no srebrne) a rogi byka i dziób orła czerwone (proponowano złote).

      W związku z zastrzeżeniami Mini­sterstwa Wyznań Religijnych i Oświece­nia Publicznego niebawem przeprowa­dzono dalsze badania archiwalne. Bio­rąc pod uwagę wyniki badań, Rada Miejska w dniu 5 grudnia 1938 r. uchwaliła nowy projekt herbu Leszna. Tarcza tego herbu była podzielona prostopadle na dwie części: w prawej (heraldycznie) połowie na złotym tle niecała głowa byka w kolorze czar­nym, biało cieniowana, ze skręconym złotym kółkiem w nozdrzach, czarno cieniowanym, w lewej połowie na czer­wonym tle topór z ostrzem w kolorze białym ze złotą rękojeścią. W środku głównej tarczy znajdo Wała się mniejsza tarcza z uszczerbionym herbem Sulima. Tarcza podzielona była poziomo na dwie równe części: w górnej na złotym tle wynurzała się większa część czarnego orła. biało cieniowanego, z czerwonym dziobem i językiem, dolna część tarczy wyobrażała niebieskie pole. Uchwałę Rady Miejskiej przedłożono w końcu grudnia 1938 r. do zatwierdzenia Urzę­dowi Wojewódzkiemu w Poznaniu. Kil­ka miesięcy później wybuchła jednak­że druga wojna światowa i wniosek Zarządu Miejskiego pozostał bez od­powiedzi.

      Okupacyjne władze Leszna posługi­wały się herbem z czasów Leszczyń­skich.

W pierwszych latach Polski Ludowej powrócono do herbu według projektu z 1932 r. Po odnalezieniu przedwojen­nych akt, Zarząd Miejski ponowił jednakże w 1948 r. starania o nadanie miastu godła w kształcie uchwalonym przed wybuchem wojny. Wniosek skie­rowany do Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu i tym razem pozostał bez od­powiedzi. Później sprawa herbu nie była wznawiana. Brak urzędowego aktu, określającego jego kształt i bar­wy, powodował jednak i powoduje dużą dowolność w przedstawianiu go­dła miejskiego. Sprawa herbu Leszna jest więc nadal otwarta.