Autor

Danuta Stępczak

Tytuł

Patroni naszych ulic (I) Zatorze 1

Źródło

Przyjaciel Ludu III(XXI) 1989

Uwagi

 

 

ul. ADAMA ASNYKA

Adam Asnyk, ur. 11. IX. 1838 r. w Kaliszu, zm. 2. VIII. 1897 r. w Krakowie. Poeta i dramaturg. Artur cyklu sonetów „Nad głębinami", dramatów społecznych, tragedii historycznych i innych. Zwolennik romantycznego programu wyzwolenia narodowego Angażował się w polityczną działalność liberalnych ugrupowań mieszczańskich w Galicji. Pochowany na Skałce w Krakowie.

ul. NORBERTA BARLICKIEGO

Norbert Barlicki, ur. 6. VI. 1880 r. w Szeciechowie k. Radomia, zm. 27. IX. 1941 r. w Oświęcimiu, działacz PPS, publicysta, prawnik. Występował przeciwko polityce Józefa Piłsudskiego. Był współredaktorem „Robotnika". W 1919 roku został wybrany do Rady Naczelnej PPS, następnie do Centralnego Komitetu Wykonawczego. W 1930 r. pozbawiony mandatu poselskiego, w procesie brzeskim skazany został na dwa i pół roku więzienia. W czasie okupacji organizował lewicowe grupy PPS do walki z okupantem. Wydawał konspiracyjne pismo „Chłop i Robotnik". Zginął w obozie w Oświęcimiu.

ul. STEFANA BATOREGO

Stefan Batory, ur. 27. IX 1533 roku w Smolyo, zm. 12. XII. 1586 w Grodnie, książę siedmiogrodzki, a od 1571 roku król polski. Mimo, iż władał kilkoma językami, po polsku nie mówił. Należał do najwybitniejszych władców polskich. Obowiązki w swej przybranej ojczyźnie traktował z wielką powagą. Szczególne zasługi położył w dziedzinie wojskowości. Otworzył mennicę koronną w Olkuszu, a następnie w Poznaniu i Malborku. Otaczał opieką Akademię w Wilnie.

ul. WŁADYSŁAWA BRONIEWSKIEGO

Władysław Broniewski, ur. 17. XII. 1897 r. w Płocku, zm. 10. II 1962 roku w Warszawie, poeta, najwybitniejszy przedstawiciel polskiej liryki rewolucyjnej. W 1925 roku wystąpił w zbiorowym tomie „Trzy salwy" z manifestem pierwszej w Polsce grupy poetów rewolucyjnego proletariatu. Poezja Broniewskiego ma wielką siłę oddziaływania emocjonalnego. Znane są tomy poezji: „Wiatraki", „Troska i pieśń", „Bagnet na broń'", „Drzewo rozpaczające", „Wiersze warszawskie"1 i inne.

ul.  JÓZEFA  CHEŁMOŃSKIEGO

Józef Chełmoński, ur. 7. XII. 1849 r. w Boczkach k. Łowicza zm. 6. IV.1914 r. w Kuklówce k. Grodziska Mazowieckiego, malarz realista, wrażliwy na piękno rodzimego pejzażu. Obrazy

Chełmońskiego są pełne liryzmu, nastrojowości i egzotyki. Najbardziej znane są obrazy: „Żurawie", „Czwórka", „Powrót z balu", „Zabawa w karczmie'', „Bociany"'.

ul.   STEFANA CZARNIECKIEGO

Stefan Czarniecki — herbu Łodzia ur. 1599 r. w Czarncy, zm. 16. II. 1665 roku w Sokołówce, wojewoda ruski, hetman polny koronny. Walczył ze Szwedami i wojskami Chmielnickiego. Był doradcą wojskowym Jana Kazimierza. Wydał uniwersał agitujący za tworzeniem samodzielnych grup chłopskich. Przeszedł do historii jako wzór żołnierza służącego ojczyźnie. Wspomniany w Mazurku Dąbrowskiego.

ul. DĄBRÓWKI

Dobrawa — Dąbrówka, córka Bolesława I czeskiego, żona Mieszka I. Przybyła do Polski w roku 965. Przyczyniła się do chrystianizacji kraju. Była matką Bolesława Chrobrego — późniejszego króla Polski oraz Swiętosławy, Sygrydy, królowej szwedzkiej i potem duńskiej.

ul.  HENRYKA  DEMBIŃSKIEGO

Henryk Dembiński, ur. 16. I. 1791 r. w Strzałkowie (kieleckie), zm. 13. VI. 1864 r. w Paryżu, generał, zastępca naczelnego wodza w powstaniu listopadowym. Oficer napoleoński. Walczył pad Dębnem Wielkim, Ostrołęką i na Litwie. Odegrał poważną rolę w rewolucji węgierskiej (1848—49). Po klęsce armii węgierskiej pod Temaszwarem (1849) wyjechał do Turcji, a od 1851 r. przebywał we Francji. Został pochowany na cmentarzu Montmorency. Napisał „Pamiętnik o powstaniu w Polsce 1830—1831"

ul. MICHAŁA DRZYMAŁY

Michał Drzymała, ur. 13. IX. 1857 r. w Zdroju k. Grodziska Wlkp., zm. 25. IV. 1937 r. w Grabówce (poznańskie). Drzymała prowadził wieloletnie spory z władzami pruskimi o budowę domu, na zakupionej od Niemca parceli we wsi Podgradowice. W czasach tych obowiązywał zakaz budowy domów przez Polaków na nowo zakupionej przez nich ziemi. Władze pruskie na mocy tej ustawy nie dały Michałowi Drzymale pozwolenia na rozpoczęcie budowy. Wtedy na kupionej ziemi postawił wóz cyrkowy i w nim zamieszkał. Prusacy w 1909 r. wóz usunęli. Drzymała zamieszkał w lepiance. „Wóz Drzymały" stał się symbolem walki chłopów z polityką germanizacyjną. Wieś Podgradowice w 1939 r. otrzymała nazwę Drzymałowo.

ul. STANISŁAWA DUBOIS

Stanisław Dubois, ur. 7. I. 1901 roku w Warszawie, zm. 21. VIII. 1942 roku w Oświęcimiu, działacz społeczny i polityczny. Jeden z przywódców lewicowego nurtu PPS. W okresie okupacji w szeregach PPS zaczął wydawać w marcu 1940 r. pismo „Barykada Wolności". Przebywał w Oświęcimiu. Zginął rozstrzelany przez hitlerowców.

ul. PAWŁA FINDERA

Paweł Finder, ur. 19. IX. 1904 roku w Bielsku, zm. 26. VH. 1944 roku w Warszawie, inżynier chemik. Działacz polskiego ruchu robotniczego, pełnił funkcję sekretarza w okręgowych i centralnych komitetach Komunistycznej Partii Polski. Za tę działalność został skazany na 12 lat więzienia. Był organizatorem Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej. Od 1942 r. piastował urząd sekretarza generalnego Partii. Zginął na Pawiaku, rozstrzelany przez gestapo.

ul.  MAŁGORZATY   FORNALSKIEJ

Małgorzata Fornalska, ur. 10. VI. 1902 r. w Fajsłowicach, zm, 26 VII. 1944 roku w Warszawie — uwięziona przez gestapo, a następnie rozstrzelana na Pawiaku. Od 1921 r. członek .Komunistycznej Partii Polski. Udzielała się również w szeregach Międzynarodówki Komunistycznej i Chłopskiej działającej na terenie ZSRR. Aresztowana w 1936 r. i osadzona w więzieniu w Warszawie. Zginęła z rąk okupanta.

ul. MAKSYMILIANA GIERYMSKIEGO

Maksymilian Gierymski, ur. 15. X. 1846 roku w Warszawie, zm. 16. IX. 1874 r. w Reichenhallu, malarz. W 1867 roku wyjeżdża do Monachium, gdzie wstępuje do Akademii Sztuk Pięknych. Zajmuje się rysunkiem. Pierwsze prace wysyła do kraju. W 1869 r. zdobył odznaczenie na Pierwszej Powszechnej Wystawie Sztuk Pięknych w Monachium za dwa obrazy: „Wieczornica Ukraińska" i „Pojedynek Tarły z Poniatowskim". Obraz „Wiosna w małym miasteczku" przynosi Gierymskiemu złoty medal na wystawie berlińskiej (1872 r.). Nękany chorobą namalował swój ostatni obraz „Polowanie par force ,w XVIII w", będący artystycznym testamentem malarza.

ul.   STANISŁAWA   GROCHOWIAKA

Stanisław Grochowiak, ur 24.1.1934 r. w Lesznie, zm. 2. IX. 1976 r. w Warszawie. Debiutował jako poeta w 1955 r. na łamach prasy literackiej. Uprawiał różne rodzaje pisarstwa, ale przede wszystkim znany jest jako poeta — wybitny reprezentant nowej poezji polskiej. Za swą twórczość otrzymał kilka nagród państwowych, dwukrotnie był nagradzany „Złotym Ekranem" za telewizyjny i filmowy scenariusz „Chłopców". Wydał pozycje: „Plebania z magnoliami", „Ballada rycerska", „Menuet z pogrzebaczem", „Lamentnice", „Rozbieranie do snu", „Agresty", „Trismus", „Wybór wierszy”, „Kanon", „Karabiny", „Polowanie na cietrzewie", „Bilard", „Dialogi". Pisał słuchowiska radiowe, telewizyjne, scenariusze filmowe i inne.

ul. ARTURA GROTTGERA

Artur Grottger, ur. 11. Xl. 1837 roku w Ottynowicach (Podole), zm. 13. XII. 1867 r. w Amelies - Les - Bains (Francja), rysownik i malarz. Malował akwarelą sceny batalistyczne, konie, zaprzęgi, polowania, był również malarzem historycznym i portrecistą. Twórczość Grottgera, głęboko patriotyczna, zyskała aplauz społeczeństwa polskiego. W cyklu „Wojna" Grottger wystąpił przeciwko wojnie, oskarżając świat o jej niszczycielskie skutki.

ul.  JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

Jarosław Iwaszkiewicz, ur. 20. II. 1894 r. w Kalniku, zm. 2. III. 1980 r. w Warszawie, pisarz. Debiutował w 1915 r. na łamach kijowskiego miesięcznika „Pióro". Był mistrzem krótkiej formy, jego nowele i opowiadania „Tatarak", „Panny z Wilka", „Stara cegielnia'", „Młyn nad Lutynią" odznaczają się znakomicie zarysowanymi sylwetkami bohaterów. Najobszerniejsza powieść Iwaszkiewicza „Sława i chwała" to dzieje polskiego społeczeństwa w latach 1914—1945. W czasie okupacji byi działaczem podziemia kulturalnego, po wyzwoleniu redaktorem kilku czasopism. Za swą twórczość otrzymał Iwaszkiewicz wiele nagród państwowych, w 1970 r. Międzynarodową Nagrodę Leninowską „Za utrwalanie pokoju między narodami".

ul. KLEMENSA JANICKIEGO

Klemens Janicki, ur. 17. XI. 1516 roku w Januszkowie k. Żnina, zm. w styczniu 1543 r. w Krakowie poeta. Uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela humanistycznej poezji polsko-łacińskiej. Przebywał na dworze Andrzeja Krzyckiego. W Padwie uzyskał doktorat i wieniec poetycki. Jego dzieła to: „O sobie samym do potomności" - elegia, „Querela Republicae Polo-niae..." - satyra i in,

ul. JANA KASPROWICZA

Jan Kasprowicz, ur. 12. XII. 1860 r. w Szymborzu k/Inowrocławia, zm.

1. VIII. 1926 r. na Harendzie k/Poronina. Poeta, dramaturg i tłumacz. W okresie młodzieńczym wydał poezje z cyklu sonetów „Z chałupy" i „Z chłopskiego zagonu". W 1921 roku wydał zbiór „Hymnów". Do najwybitniejszych utworów poetyckich Kasprowicza zalicza się: „Krzak dzikiej róży", „Ginącemu światu", „Księgę, ubogich". Jest również autorem dramatów: „Uczta Herodiady". „Bunt Napieralskiego", Marchołt gruby a sprośny", „Świat się kończy".

ul. MARCINA KASPRZAKA

Marcin Kasprzak, ur. 2. XI, 1860 r, we wsi Czołowo (b. pow. śremsk), zm. 2. IX. 1905 r. w Warszawie, działacz polskiego ruchu robotniczego, z zawodu drukarz i dekarz. Walczył w szeregach SDKPiL, KPP, bliski przyjaciel i współpracownik na polu działań politycznych Juliana Marchlewskiego i Róży Luksemburg. Współzałożyciel II Proletariatu. Stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej.

ul. JANA KILINSKIEGO

Jan Kiliński, ur. 1760 r., zm. 1819 r. jeden z przywódców insurekcji warszawskiej w 1794 r. Z zawodu szewc, pochodził z mieszczańskiej rodziny z Trzemeszna. Przebywał stale w Warszawie. W roku 1794 walczył na czele ludu warszawskiego, przyczyniając się do oswobodzenia stolicy. Wydał pamiętniki, w których opisy walk odbiegają od rzeczywistości. ul. JANA KOCHANOWSKIEGO

Jan Kochanowski, ur. 15310 r. w Sycynie (radomskie), zm. 22. VIII. 1584 roku w Lublinie, pochowany w Zwoleniu. Znakomity poeta polski doby renesansu. Kochanowski tworzył poezję patriotyczno-polityczną, pieśni, treny, przekładał na język polski dzieła obce. Do głównych jego dzieł zalicza się: „Pieśni", fraszki, „Psałterz Dawidów", „Odprawę posłów greckich", „Pieśń świętojańską". Był sekretarzem i dworzaninem Zygmunta Augusta, kanonikiem tytularnym katedry poznańskiej.

ul. HUGONA  KOŁŁĄTAJA

Hugo Kołłątaj, ur. 1. IV. 1750 r. w Derkach Wielkich (Wołyń), zm. 28. II. 1812 r. w Warszawie, pisarz, polityk, filozof, reformator szkół, jedna z najwybitniejszych umysłowości polskich na przełomie XVIII i XIX w. Doktor filozofii i teologii. Pracował w Komisji Edukacji Narodowej — opracował dla niej zbiór praw sądowych. Był twórcą Kuźnicy Kołłątajowskiej. Zreformował Uniwersytet Jagielloński. Pozostawił po sobie wiele dzieł o treści politycznej i filozoficznej.

ul. MARII KONOPNICKIĘJ

Maria Konopnicka, ur. 23. V. 1842 r. w Suwałkach, zm. 8. X. 1910 r. we Lwowie, poetka, nowelistka, autorka utworów dla dzieci. Brała czynny udział w organizowaniu europejskiej opinii przeciw pruskiej polityce germanizacyjnej w Poznańskiem. W swej twórczości głównie zajmowała się problemem dziecka. Jest autorką „Roty" (1908), poematu „Pan Balcer w Brazylii" książki „O krasnoludkach i o sierotce Marysi" i in.

ul. MIKOŁAJA KOPERNIKA

Mikołaj Kopernik, ur. 19. II. 1473 r. w Toruniu, zm. 24. V. 1543 roku we Fromborku, wielki uczony polski, astronom, matematyk, ekonomista, lekarz, twórca teorii heliocentrycznej budowy świata. Główne dzieło Kopernika „De revolutionibus orbium coelestium" (O obrotach ciał niebieskich) stanowiło przewrót w poglądach na budowę świata i stało się zaczątkiem nowej astronomii.

ul. JULIUSZA KOSSAKA

Juliusz Fortunat Kossak, ur. 12. XII. 1824 r. w Nowym Wiśniczu, zm. 3. II. 1899 r. w Krakowie, malarz, rysownik i ilustrator. Jest autorem prac - scen historycznych, rodzajowych portretów konnych, kompozycji. Intensywnie uprawiał malarstwo akwarelowe.