Autor

Danuta Stępczak

Tytuł

Patroni naszych ulic (VII). Podwale

Źródło

Przyjaciel Ludu I(XXV) 1990

Uwagi

 

 

ul. BERWINSKICH

Ryszard Wincenty Berwiński, ur. 28. II. 1819 we wsi Polwica, zm. 17. XI. 1879 w Stambule, poeta, badacz folkloru. Początkowe nauki pobierał w Lesznie. Debiutował w „Przyjacielu Ludu". Jeden z obszerniejszych jego poematów to „Don Juan Poznański" odznaczający się dużym dowcipem i sarkazmem. Zbieracz podań ludowych, które wydał w tomie „Powieści Wielkopolskie". Berwiński uważany jest za najwybitniejszego po Norwidzie poetę trzeciego pokolenia polskich romantyków. Teofil Berwiński, brat Ryszarda ur. 1823 w Polwicy, zm. 1865 w Poznaniu, nauczyciel gimnazjalny, pisarz .Uczył się w Lesznie, debiutował w „Przyjacielu Ludu". Wydał w Trzemesznie: „Uwagi nad pierwotnym stanem Litwy i jego przeobrażeniami w wiekach XIII i XIV", „O zjeździe Maksymiliana z Zygmuntem i Królem polskim". Pisał artykuły do „Tygodnika Literackiego".

ul.   IGNACEGO   DASZYŃSKIEGO

Ignacy Daszyński, ur. 26. X. 1966 w Zbarażu, zm. 31. X. 1936 w Bystrej (Śląsk), działacz socjalistyczny, współ-założyciel i przywódca Polskiej Partii Socjalistycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego. W 1901 nawiązał ścisły kontakt z Józefem Piłsudskim. W 1918 Daszyński przedstawił w parlamencie austriackim program polityczny postulując w nim utworzenie sejmu polskiego, dopuszczenie polskich przedstawicieli trzech zaborów do udziału w rokowaniach w Brześciu, wycofanie wojsk państw centralnych z Królestwa, zawarcie pokoju z Rosją i utworzenie niepodległego zjednoczonego państwa polskiego. Po uzyskaniu niepodległości (1918) był Daszyński premierem i ministrem spraw zagranicznych, w latach 1919—30 posłem na sejm, 1922—27 wicemarszałkiem, 1928—30 marszałkiem sejmu. W roku 1930 zakończył karierę polityczną z powodu choroby.

ul. KRYSTYNY DROHOJOWSKIEJ

Krystyna Drohojowska — postać fikcyjna występująca w powieści „Pan Wołodyjowski" Henryka Sienkiewicza.

ul. EDWARDA FRANKIEWICZA

Edward Frankiewicz, ur. 25. VI. 1905 we wsi Chrząszczyce na Opolszczyźnie, zm. 29. IV. 1990 w Opolu, historyk, franciszkanin. W 1922 podczas Plebiscytu Śląskiego optował za Polską. W latach trzydziestych przebywał w Osiecznej, publikując liczne prace regionalne utrwalające polskość ziem zachodnich. Za te prace, a w szczególności za opracowanie „Osieczna w walce o niepodległość", został podczas okupacji hitlerowskiej aresztowany i skazany na pobyt w obozie. Po wyzwoleniu opublikował książkę o martyrologii mieszkańców Wielkopolski: „Człowiek poza nawiasem".

ul.  WŁADYSŁAWA  JAGIEŁŁY

Władysław Jagiełło (1386—1434), król Polski, syn wielkiego księcia litewskiego Olgierda i księżniczki twerskiej Julianny, wiellci książę litewski, założyciel dynastii Jagiellonów. Po wstąpieniu na tron polski przeprowadził chrystianizację Litwy. 15. VII. 1410 rozbił Jagiełło pod Grunwaldem wojska krzyżackie. Grunwald, a przedtem klęska Witolda nad Worsklą w walkach z Tatarami, doprowadziły do ścisłego związania się Litwy z Polską (wspólny monarcha), co znalazło swój wyraz w unii horodelsłdej (1413V

ul. JAGIENKI

Jagienka — jedna z postaci fikcyjnych występujących w powieści „Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza.

ul. JANA KAZIMIERZA

Jan Kazimierz, król Polski (1648—1668), syn Zygmunta III Wazy. Tron objął w tragicznym dla Polski okresie rozpętania wielu wojen. Odniósł zwycięstwo pod Beresteczkiem, ale nie mógł zapobiec wojnie z Rosją. Za jego panowania nastąpił również najazd Szwedów na Polskę i walki z Tatarami, do tego doszły zdrady magnatów i zrywanie sejmów. Ostatecznie za panowania Jana Kazimierza Polska straciła Inflanty, Kijów, Zadnieprze, Smoleńsk i Czernichów oraz zwierzchnictwo nad Prusami. Zniechęcony król złożył koronę i wyjechał do Francji, gdzie zmarł w 1672 roku.

ul.  BARBARY  JEZIORKOWSKIEJ

Barbara Jeziorkowska — fikcyjna postać Basi — hajduczka z powieści „Pan Wołodyjowski" Henryka Sienkiewicza, której pierwowzorem była rzeczywiście żyjąca Krystyna Jeziorkowska — żona Michała Wołodyjowskiego, ur. ok. 1620, zm. ok. 1675. Wstępując w związek małżeński w 1662 z Michałem Wołody-jowskim miała około 40 lat i była już wdową po trzech mężach. Po śmierci Wołodyjowskiego wyszła po raz piąty za mąż.

ul. JURANDA

Jurand — fikcyjny bohater powieści „Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza.

ul. KAZIMIERZA KARASIA

Kazimierz Karaś, ur. 1711, zm. 6. II. 1775 w Warszawie, kasztelan wiski. W młodości przebywał w służbie dworskiej u Stanisława Poniatowskiego, ojca króla. W 1764 mianowany generalnym administratorem poczt. W 1765 objął stanowisko marszałka dworu królewskiego, w 1766 został członkiem kompanii manufaktur wełnianych.

ul. KARWOWSKICH

Adam Pnieynia Karwowski, ur. 1814, zm. 21. VIII. 1886, nauczyciel. Wykładał w gimnazjum leszczyńskim język polski, matematykę i fizykę. W 1848 mianowany wyższym nauczycielem tegoż gimnazjum. Były podchorąży 14 pułku piechoty wojsk polskich, jeden z pierwszych członków Towarzystwa Słowiańskiego we Wrocławiu. Stanisław Pnieynia Karwowski, ur. 25. II. 1848 w Lesznie, zm. 13. V. 1917 w Berlinie. Syn Adama Karwowskiego. Nauczyciel gimnazjalny, doktor filozofii, historyk, kronikarz miasta Leszna. Wydał: „Historię Wielkiego Księstwa Poznańskiego", „Kronikę miasta Leszna" i in. Wzór obywatela — Polaka. Obrońca języka polskiego, historii i narodowości w okresie „Kultur-kampfu".

ul. ANDZEJA KMICICA

Andrzej Kmicic — postać fikcyjna z „Potopu" Henryka Sienkiewicza. Prawdziwy Kmicic to Samuel ur. ok 1620, zm. 1692, chorąży orszański, następnie leśniczy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Walczył przeciw Szwedom i Rakoczemu zyskując sławę dzielnego oficera. Z historycznego Kmicica zapożyczył autor „Potopu" tylko tytuł chorążego orszańskiego i trochę przygód wojskowych.

ul. JANUSZA KORCZAKA

Henryk Goldszmit, pseudonim Janusz Korczak, ur. 22. VII. 1878 lub 1879, zm. 1942, lekarz, pisarz, pedagog.W 1901 wydał swoją pierwszą powieść „Dziecko ulicy", następnie humoreski pt. „Koszałki — Opałki", a w 1906 „Dziecko Salonu". W 1911 został kierownikiem żydowskiego Domu Sierot w Warszawie. W sierpniu 1942 wraz ze swymi wychowankami wywieziony został do obozu śmierci. Data wykonania wyroku jest nieznana. Korczak jest twórcą „Pedagogiki żartobliwej", „Króla Maciusia I", „Króla Maciusia na bezludnej wyspie", „Kajtusia czarodzieja" i in. Prowadził rozległą działalność społeczno-dydaktyczną.

ul.   AUGUSTYNA   KORDECKIEGO

Augustyn Kordecki, ur. 16. XI. 1603, zm. 20. III. 1673, przeor klasztoru paulinów w Częstochowie. Podczas najazdu Szwedów na Polskę wraz 2 chłopami i mieszczanami bronił klasztoru jasnogórskiego. Przebieg oblężenia opisał Kordecki w pamiętniku wydanym 1657 „Nova Gigantomachia...". Opis ten wykorzystał w „Potopie" Henryk Sienkiewicz, jakkolwiek nie trzymał się ściśle relacji przeora częstochowskiego; nipkf-ćre szczegóły opuszczał lub zmieniał. W latach 1657, 1660-61 Augustyn Kordecki był prowincjałem paulinów w Polsce i na Śląsku. ul. WOJCIECHA KORFANTEGO Wojciech Korfanty, ur. 20. IV. 1873 w Siemianowicach, zm. 17. VIII. 1939 w Warszawie, polityk, działacz śląski, publicysta. W 1918 wystąpił w Reich-stagu z żądaniem przyłączenia do Polski Prus Królewskich, Gdańska, Wiel-kopo ski, części Prus Książęcych orazŚląska Górnego i Średniego. Był przewodniczącym Polskiego Komitetu Plebiscytowego (1921), wezwał robotników do strajku generalnego i wydał rozkaz rozpoczęcia trzeciego powstania śląskiego. W latach 1919—1930 był posłem na Sejm, wydawcą dzienników „Rzeczpospolita" i „Polonia".

Ul.   GABRIELA   NARUTOWICZA

Numery 36—92, 57—129.

ul.   ADAMA  NOWOWIEJSKIEGO

Adam Nowowiejski — jedna z postaci otaczających Zagłobę w „Panu Woło-dyjowskim" Henryka Sienkiewicza. Znakomity zagończyk, który z rąk Azji traci ojca, siostrę i narzeczoną. Mści się na Tuhajbejowiczu wbijając go na pal, a sam wpada w obłęd.

ul. OPALIŃSKICH

Ród Opalińskich należał do znakomitych rodów szlacheckich w Polsce. Swój początek wziął od Jędrzeja z Bnina, biskupa poznańskiego, założyciela miasteczka Opalenica, od którego to Opalińscy przybrali swoje nazwisko.

ul. JANA OSTROROGA

Jan Ostroróg, ur. 1436 w Ostrorogu (Wielkopolska), zm. 1501, pisarz, polityk. W zakresie ustroju politycznego był zwolennikiem silnej, scentralizowana] władzy monarszej. W latach 1493 —1498 starosta generalny Wielkopolski, w 1501 wojewoda poznański. Jego znana dzieło w którym pisze o konieczności reformy Daństwa to „Monumentum pro Rei Publicae ordinatione".

ul. POŁANIECKICH

Połanieccy — nazwisko rodziny występującej w powieści Henryka Sienkiewicza zatytułowanej „Rodzina Połanieckich".

ul.   JÓZEFA   PONIATOWSKIEGO

Numery 2—9.

ul.   EDWARDA   RACZYNSKIEGO

Edward Raczyński — ur. 2. IV. 1786 w Poznaniu, zm. 20. I. 1845 w Zaniemyślu śmiercią samobójczą. Działacz społeczny i kulturalny, polityk. Służył w szeregach wojsk napoleońskich, w polskich oddziałach pod dowództwem Henryka Dąbrowskiego. Za dobrą służbę i odwagę odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. W roku 1827 został wybrany członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie. W 1829 wybudował z własnych środków bibliotekę publiczną imienia Raczyńskich oraz pomagał władzom miasta w budowie urządzeń komunalnych.

ul. MACIEJA RATAJA

Maciej Rataj, ur. 19. n. 1884 we wsi Chłopy (pow. Rudki), zm. 21. VI. 1940 w Palmirach, działacz ruchu ludowego, publicysta, z zawodu nauczyciel. Z ramienia PSL — Wyzwolenie wybrany w 1919 do sejmu, w latach 1922—28 był marszałkiem sejmu. Po śmierci G.Narutowicza i ustąpieniu S. Wojcie-chowskiego pełnił obowiązki głowy państwa. Przeciwnik polityki Piłsudskiego. Współtwórca Centrolewu. W latach 1931 —39 był redaktorem naczelnym „Zielonego Sztandaru". W czasie okupacji hitlerowskiej współorganizator konspiracyjnego kierownictwa ruchu ludoweeo „Roch". Aresztowany w marcu 1940, został rozstrzelany przez Niemców w Palmirach.

ul. JANA SKRZETUSKIEGO

Mikołaj Skrzetuski, ur. ok. 1610, zm. 1674, powieściowy Jan Skrzetuski powołany na karty „Trylogii" przez Henryka Sienkiewicza. Wywodził się ze szlachty wielkopolskiej, w 1649 przedostał się w przebraniu chłopa do oblężonego Zbaraża, niosąc listy do Jana Kazimierza. Rotmistrz chorągwi kozackiej, uczestnik wojen z Tatarami, Kozakami, Szwedami, Rosją i Turkami. Prawdziwy Skrzetuski poza wyczynem zbaraskim nie przypominał Jana. Był typowym zabijaką i hulaką.

ul.  JULIUSZA  SŁOWACKIEGO

Juliusz Słowacki, ur. 4. xi. 1809 w Krzemieńcu Podolskim, zm. 3. IV. 1849 w Paryżu. Najwybitniejszy obok Mickiewicza twórca polskiego romantyzmu, poeta i dramaturg. Jego cała wielka twórczość powstała na obczyźnie. Pierwsze tomy poezji Słowackiego ukazały się w 1832. Do najważniejszych jego dzieł należą dramaty: „Kordian", „Lilia Weneda", „B;alladyn.a"", „Mazepa Fan-tazy" oraz poematy:: „Król — Duch , „Beniowski", „OJcie-c zadzurmonych". Dużą wartoś.ć literaclką mają listy Słowackiego do matki.

ul. SNIADECKICH

Jan Władysłtaw Sniadecki ur 29. VIII. 1756 w Żnimie (WieUkopo ska), zm 21. XI 1830 w JaszunacBi k. Wilna, doktor filozofii wybitny namkowiec polskiego Oświecenia astrono-rm i ekonomista. Brał czynny udział w pracach Komisji Edukacji Narodowej wydał: „Filozofię umysłu ludzkiego", ,,O nauk początku, znaczeniu i wpływie na oświecenie powszechne", „O Koperniku" im. Był profesorem Uniwersytetów w Krakowie i Wilnie.

Jędrzej Sniadecki, uir 30. XI. 1768 w Żninie zm. 12. V. 18=38 brat Jana, chemik bioloe filozof n lekarz. Pracował na bSrtytecie Wileńskim Członek Warszawskiego Towaarzystwa Przyjaciół Nauk oraz przewodni-czący Towarzystwa Lekarskiego.. Wydał pierwszy słownik chemiczny, pisał satzyry i opowiadania. Wprowadził: do nauki pojęcie przemiany materii.

ul. STASIA TARKOWSKIEGO

Staś Tarkowski - bohater Powieści W pustyni i w Puszczy Henryka Sienkiewicza Czternastoletni syn inżyniera pracującego w Zarządzie Kanału Sueskiego porwany jako zakładnik przez wyznawców Mahdiego, w wielomiesięcznej wędrówce przez pustynię I puszczę ocalił życie ośmioletniej Nel i Kalego.

ul. AUGUSTA WILIKOŃSKIEGO

August Wilkoński, Pseud. Au. Wi., ur. 30 I 1805 wKąkolevwiek.Leszna,zm.4. II 1852 vj SiekierUkach (poznańskie). Mąż Pauliny Wileńskiej - pisarki, pisarz Pierwsze utJtwory: „Ramotki", pełne dowcipu i humoru, przyniosły mu sławę literacką. Za czynny udział w Wiośnie L-udów w 1848 został przez władze carskie aresztowany i osadzony w Cytadeli Warszawskiej, następnie w Zamościu.

ul. WICENTEGO WITOSA

Wincenty Witos, ur. 21. I. 1874 wWierzchosławicach, zm. 31. X. 1945 w Krakowie, działacz ruchu ludowego, polityk, publicysta. W ruchu ludowym w Galicji działał od 1895, był posłem do sejmu galicyjskiego i parlamentu austriackiego. Stał na czele PSL — „Piast". Trzykrotnie obejmował stanowisko premiera. Witos był wybitnym politykiem chłopskim, wójtem w swojej rodzinnej wsi, mimo zajmowania najwyższych funkcji nadal prowadzącym gospodarstwo rolne.

ul. MICHAŁA WOŁODYJOWSKIEGO

Michał Wołodyjowski (1620—1672), bohater „Trylogii" H. Sienkiewicza, w rzeczywistości był stolnikiem przemyskim. Zdobył umiejętności żołnierza i rozgłos zagończyka. Dzięki protekcji hetmana Sobieskiego otrzymał stanowisko rotmistrza w Kamieńcu. Od 1669 nosił tytuł pułkownika. Postać Wołody-jowskiego kojarzy się z wysadzeniem zamku Kamienieckiego i bohaterską śmiercią. W rzeczywistości historycznej Wołodyjowski zginął, gdy 26 sierpnia 1672 twierdza oblężona przez Turków skapitulowała. Nastąpił wybuch 200 beczek prochu. Wołodyjowski, ugodzony przez kartacz w głowę, zginął na miejscu.

ul. ONUFREGO ZAGŁOBY

Onufry Zagłoba — postać fikcyjna, bohater „Trylogii" Henryka Sienkiewicza, mówca, anegdociarz, facecjonista, orator, dyskutant. Postać wcielająca się bez trudu w rozmaite role: od ukraińskiego dida do przywódcy szlacheckiej zbiorowości.

ul. ZAWISZY CZARNEGO

Zawisza Czarny z Grabowa, rok urodzenia nieznany, zm. 1428. Sławny polski rycerz. Brał udział w bitwie pod Grunwaldem. Podczas wyprawy Zygmunta Luksemburskiego przeciw Turkom wzięty do niewoli tureckiej i zamordowany. Cieszył się wielką sławą w wielu krajach Europy.

ul.  ZBYSZKA  Z BOGDAŃCA

Zbyszko z Bogdańca — fikcyjny bohater powieści „Krzyżacy" Henryka Sienkiewicza.

ul.  STANISŁAWA  ŻÓŁKIEWSKIEGO

Stanisław Żółkiewski, ur. 1547 lub 1550 w Turynce k. Lwowa, zm. 7. X. 1621). Hetman polny koronny, kasztelan lwowski. Od najmłodszych lat związany był z J. Zamoyskim. Walczył z oddziałami wojsk kozackich, z wojskami tatarskimi, oblegał Smoleńsk. Postać Żółkiewskiego weszła na trwałe do tradycji narodowej jako symbol bohaterstwa i wiernej służby żołnierskiej. Pozostawił po sobie liczne listy oraz dzieło „Początek i progres wojny moskiewskiej".

ANEKS

W związku ze zmianami niektórych nazw ulic Leszna podajemy poniżej sylwetki ich nowych patronów. Jednocześnie informujemy, że wszystkie zmiany dotyczą ZATORZA.

ul. św.  FRANCISZKA Z ASSYŻU

(dawniej Marcina Kasprzaka) Franciszek z Assyżu, urodzony we wrześniu 1181 lub 1182 w Assyżu, zm. 3. X. 1226 tamże. Prawdziwe jego nazwisko brzmi Giovanni Bernardone. Kaznodzieja wędrowny, założyciel zakonu braci mniejszych, czyli franciszkanów. Był synem bogatego kupca, dobrowolnie sam wybrał ubóstwo. Cechą jego postawy była radość życia (nazwał siebie „wesołkiem Bożym"). Jego tryb życia stał się wzorem dla reguły, którą w 1209 opracował dla swych towarzyszy, a która nakazywała bezwzględne ubóstwo i kaznodziejstwo. W 1221 utworzył Franciszek następny, tzw. trzeci zakon (tercjarze) przeznaczony dla ludzi świeckich, żyjących w rodzinach i pracujących zawodowo. Ostatnie lata życia spędził w pustelni. W dwa lata po śmierci Franciszka papież Grzegorz IX przeprowadził jego kanonizację.

ul.   JÓZEFA   GÓRECKIEGO

(dawniej Małgorzaty Fornalskiej)

Józef Górecki, ur. 8. III. 1875 w Ostrzeszowie, zm. 27. III. 1944 w Tomaszowie. Destylator, od 1922 właściciel Fabryki Octu w Lesznie. W 1898 wraz z bratem Janem założył — również w Lesznie — wytwórnię wódek i likierów. W 1903 zorganizowali wspólnie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół", w 1918 Tajny Komitet Narodowy. Józef Górecki był również założycielem i pierwszym komendantem Straży Ludowej w Lesznie oraz współzałożycielem spółdzielni Drukarnia Leszczyńska i Banku Ludowego w Osiecznej, w którym pełnił przez szereg lat funkcję prezesa. Walczył o zachowanie polskości wśród polskich mieszkańców Leszna.

ul. św. JÓZEFA

(dawniej Norberta Barlickiego) Józef, syn Jakuba, według Ewangelii mąż Marii Panny i opiekun Chrystusa, zwany cieślą z Nazaretu. Jego kult na Wschodzie powstał w pierwszych wiekach chrześcijaństwa, na Zachodzie rozwinął się w średniowieczu. Obecnie święty Józef czczony jes' jako pa'ror kościoła powszechnego i robotników.

ul.   STANISŁAWA   MIKOŁAJCZYKA

(dawniej Hanki Sawickiej)

Stanisław Mikołajczyk, ur. 18. VII. 1901 w Holserhausen (Westfalia), zm. 13. XII. 1966 w Waszyngtonie. W 1918 uczestnik powstania wielkopolskiego, działacz Związku Młodzieży Wiejskiej, od 1936 prezes Wielkopolskiego Towarzystwa Kółek Rolniczych. Wiceprezes Stronnictwa Ludowego, w latach 1930 -35 poseł na Sejm. Podczas II wojny światowej w latach 1940-43 był wicepremierem, w latach 1943-44 premierem londyńskiego rządu emigracyjnego. W 1945 wszedł w skład Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej jako wicepremier i minister rolnictwa. Był również posłem Krajowej Rady Narodowej. Po śmierci Witosa objął stanowisko prezesa Polskiego Stronnictwa Ludowego organizując również opozycję przeciw władzy ludowej. Od października 1947 aż do śmierci przebywał na emigracji.

ul. Kard. STEFANA WYSZYŃSKIEGO

(dawniej Mariana Buczka) Stefan Wyszyński, ur. 3. VIII. 1901 w Zuzeli na pograniczu Podlasia i Mazowsza, zrn. 28. V. 1981 w Warszawie. Arcybiskup gnieźnieński i warszawski, kardynał od 1952, święcenia kapłańskie otrzymał w 23 rocznicę swych urodzin. W latach 1930-39 działał w Akcji Katolickiej i Chrześcijańskich Związkach Zawodowych, w czasie okupacji przebywał w zakładzie sióstr franciszkanek w Laskach k. Warszawy. Wybitny kapłan, mąż stanu i patriota, członek komisji watykańskiej. W wrześniu 1953 aresztowany przez władze PRL, przebywał w więzieniu do 26 października 1956. Autor szeregu publikacji. Był serdecznym przyjacielem i doradcą Karola Wojtyły — obecnego papieża Jana Pawła II.