Autor

Danuta Stępczak

Tytuł

Patroni naszych ulic - Zatorze

Źródło

Przyjaciel Ludu 4/1989

Uwagi

 

 

ul. IGNACEGO   KRASZEWSKIEGO

Ignacy Kraszewski, ul. 28. VII.. 1812 w Warszawie, zm. 19. III. 1887 w Gene­wie. Powieściopisarz, poeta, historyk, krytyk literacki, publicysta, wydawca. Wydał ponad 500 tomów powieści, dzieł historycznych, szkiców i innych publi­kacji. Przez 10 lat wydawał czasopismo naukowo-literackie ,,Atheneum". Cykl powieści ludowych rozpoczyna ,,Ulana';. Jest autorem „Starej baśni", „Hrabiny Cosel", „Brühla" i in. Używał pseudo­nimu B. Bolesławita.

 

ul. LEONA KRUCZKOWSKIEGO

Leon Kruczkowski. ur. 28. VI. 1900 w Krakowie, zm. 1. VIII. 1962 w Warszawie. Ukończył chemię, pisarz debiutował w 1919 r. na łamach „Ma­sek" jako poeta. Uczestnik kampanii wrześniowej w 1939 r. W latach 1939— 45 jeniec oflagów hitlerowskich. Zało­życiel i redaktor „Twórczości". Laureat kilku nagród państwowych. Budow­niczy Polski Ludowej. Do najważniej­szych jego dzieł należą: „Kordian i cham", „Pawie pióra", „Sidła", „Odwe­ty", „Niemcy". Pośmiertnie wydano po raz pierwszy „Przygodę z Vaterlandem".

 

ul. ANDRZEJA KRZYCKIEGO

Andrzej Krzycki, ur. 1483 lub 1477 we wsi Krzycko koło Leszna, zm. w 1537 w Krakowie, znakomity poeta i dyplo­mata. W 1524 r. został biskupem przemys­kim i płockim. Piastował również god­ność arcybiskupa-prymasa. Pisma Andrzeja Krzyckiego, anegdoty, wiersze, pieśni nabożne, paszkwile są cennym materiałem obrazującym daną epokę. Pisał po łacinie.

 

ul. JACKA MALCZEWSKIEGO

Jacek Malczewski, ur. 15. VII. 1855 w Radomiu, zm. 8, X. 1929 w Krakowie. Studiował w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod kierunkiem Matejki, po­tem w paryskiej Ecole des Beaux-Arts i w Monachium. Zajmował się tematyką historyczno-patriotyczną, był również portrecistą.

 

ul. STANISŁAWA MONIUSZKI

Stanisław Moniuszko, ur. 5. V. 1819 w Ubielu, zm. 4. V. 1872 w Warszawie, kompozytor, organista, dyrygent i pe­dagog. Twórca oper i pieśni. Jego znane opery to: „Halka", „Hrabina", „Straszny dwór". Od 1962 roku odbywa się coro­cznie festiwal moniuszkowski w Kudo­wie Zdroju.

 

ul. STEFANA    OKRZEI

Stefan Okrzeja, ur. 3. IV. 1886 w War­szawie, zm. 21. VII. 1905 tamże, dzia­łacz ruchu robotniczego. Od 1904 roku członek Polskiej Partii Socjalistycznej. Za udział w zamachu bombowym w 1905 r. na oberpolicmajstra Nolkena został aresztowany i skazany na karę śmierci.

 

ul. KAROLA OLSZEWSKIEGO

Karol Olszewski, ur. 29. I. 1846 w Broniszowie Tarnowskim, zm. 24. III. 1915 w Krakowie, chemik i fizyk. Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wspólnie z Z. Wróblewskim pierwszy skroplił tlen i azot z powietrza. W roku 1895 skroplił i zestalił argon; określił ciśnie­nie i temperaturę, w której może na­stąpić skroplenie wodoru. Prowadził również prace nad skropleniem innych gazów doskonałych.

 

ul.    WŁADYSŁAWA    ORKANA

Władysław Orkan, właściwie Franci­szek Smerczyński (poprzednio nazwis­ko Smaciarz — zmienione w 1898). ur. 27. XI. 1875 w Porębie Wielkiej (Gorce,) zm. 14. V. 1930 w Krakowie, powieściopisarz, nowelista, dramaturg, poeta, publicysta. Twórczość rozpoczął od pi­sania nowel „Nad urwiskiem". Znane powieści to: „W Roztokach", „Komor­nicy", „Drzewiej". Cała jego twórczość związana była z życiem wsi podgór­skiej.

 

ul.    ALEKSANDRA    ORłOWSKIEGO

Aleksander Orłowski, ur. 7. VIII. 1862 w Kozowie, zm. 2. VIII. 1932 w Oświę­cimiu, urzędnik pocztowy, kompozytor, dyrygent. Od roku 1887 był członkiem honorowym Towarzystwa Śpiewaczego „Echo-Macierz" we Lwowie, a nastę­pnie jego dyrygentem artystycznym. Był samoukiem. Pisał proste utwory chóralne. Jest twórcą znanego marsza żałobnego „W mogile ciemnej śpij na wieki".

 

ul. ELIZY ORZESZKOWEJ

Eliza Orzeszkowa, ur. 6. VI. 1841 w Milkowszczyźnie zm. 18. V. 1910 w Gro­dnie, powieściopisarka, przedstawicielka pozytywizmu. Orzeszkowa jest autorką takich powieści jak: „Pamiętnik Wacławy", Pan Graba", „W klatce", „Ma­rta", „Nad Niemnem", „Dziurdziowie", „Cham". Uprawiała także nowelistykę. Wydała zbiór prozy patriotycznej p.t. „Gloria victis" — opowiadania i in.

 

ul.  KAZIMIERZA   PUŁASKIEGO

Kazimierz Pułaski, ur. 4. III. 1747 w Warce (pow. Grójec), zm. 11. X. 1779 w Savannah, generał, jeden z najwy­bitniejszych partyzantów konfederacji barskiej, dowódca legionu walczącego o wolność Stanów Zjednoczonych. W 1772 wyemigrował do Ameryki. Walczył o niepodległość Ameryki Pół­nocnej. Zginął w walce w czasie oblę­żenia w Savannah. Uznany za bohatera Stanów Zjednoczonych.

 

ul. MIKOŁAJA REJA

Mikołaj Rej, ur. 4. II. 1505 w Żurawnie koło Halicza, zm. 8. IX. albo 4. X. 1569 prawdopodobnie w założonym przez siebie Rejowcu. Pierwszy wy­bitny pisarz polski, nazwany ojcem piśmiennictwa polskiego.- W 1543 roku ogłosił Rej „Krótką rozprawę między trzema osobami: panem, wójtem a ple­banem". Jest autorem „Psałterza Da­widów" — parafrazy fragmentów Bi­blii. W 1558 ogłosił alegoryczny poemat „Wizerunek własny żywota człowieka poczciwego", zbiór epigramów „Zwie­rzyniec", „Figliki", „Zwierciadło"

 

ul.   WŁADYSŁAWA   REYMONTA

Władysław Stanisław Reymont, ur. 7. V. 1867 w Kobielach Wielkich k/Ra­domska, zm. 5. XII. 1925 w Warszawie, pisarz. Pisał powieści, nowele, opowia­dania, reportaże. „Komediantka" i „Fer­menty" to powieści psychologiczno-obyczajowe. Największym osiągnięciem Reymonta są „Chłopi", za których w roku 1924 otrzymał nagrodę Nobla.

 

wiadukt gen. STEFANA   GROTA-ROWECKIEGO

Stefan Rowecki, ur. 25. XII. 1895 w Piotrkowie Trybunalskim. Z Lesz­nem związany był przez kilka lat peł­niąc funkcję dowódcy 55 Poznańskiego Pułku Piechoty (2. II. 1930—13. IX. 1935). Od 13. XI. 1935 do 1938 był dowódcą Brygady Korpusu Ochrony Pogranicza „Podole". W czasie okupacji Komen­dant Główny ZWZ-AK. Aresztowany przez Niemców zginął w 1944 roku. Bliższa data śmierci nieznana.

 

ul. HANKI SAWICKIEJ

Hanka Sawicka — właściwe nazwisko H. Szapiro, ur. 19. XII. 1917 w Krako­wie. Działaczka polskiego rewolucyjnego ruchu młodzieżowego. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Współ­działała w reaktywowaniu rewolucyjnej organizacji młodzieży „Spartakus". Pier­wsza przewodnicząca Związku Walki Młodych (1943). Ranna podczas walki ulicznej 18. III. 1943, zmarła w więzie­niu na Pawiaku,

 

ul.   ZYGMUNTA   SCHAEFERA

Zygmunt   Schaefer,   ur.   26.   XII.   1926 w Lesznie. Należał do Harcerstwa Pol­skiego. Po wyzwoleniu Leszna 22 sty­cznia 1945 r. wstąpił do organów MO. Brał udział w walkach z bandami pod­ziemia. Zastrzelony w dniu 28 marca 1948 r. przez członków bandy w czasie jej napadu na posterunek Milicji Oby­watelskiej w Krzemieniewie.

 

ul.   HENRYKA   SIEMIRADZKIEGO

Henryk Siemiradzki, ur. 23. X. 1-843 w Białogardzie, malarz. Absolwent uniwersytetu w Charkowie i akademii petersburskiej. W 1872 r. osiadł w Rzymie. Malował sceny obyczajowe z życia Greków i Rzymian. Do najbar­dziej znanych obrazów należą: „Jawno­grzesznica" i „Taniec wśród mieczów". Zmarł 23. VIII. 1902 w Strzałkowie k. Częstochowy.

 

ul.   MARII   SKŁODOWSKIEJ-CURIE

Maria Skłodowska-Curie, ur. 7.XI. 1867 w Warszawie zm. 4. XII.1934 w Valence we Francji. W 1891 r. wyjechała do Pary­ża, gdzie rozpoczęła studia uniwersyte­ckie. Pracę doktorską pisała na temat promieniowania uranu. W 1898 roku odkryła nieznany pierwiastek promie­niotwórczy, który nazwała polonem. Tegoż roku ujawnia następny pierwiastek — rad i jako pierwsza uczona na świe­cie wyjaśnia zasadę promieniotwórczości atomowej. W 1903 roku otrzymała Na­grodę Nobla, w 1911 uzyskała ją po raz drugi.

 

ul.  JANA  STANISŁAWSKIEGO

Jan Stanisławski, urodzony 24. VI. 1860 w Olszanie, zm. 6. I. 1907. Malarz. Ukończył Wydział Matematyczny na Uniwersytecie Warszawskim, studiował w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych i w Paryżu. Należał do najwybitniej­szych przedstawicieli polskiego impresjonizmu. Uprawiał również litografię.

 

ul. STANISŁAWA STASZICA

Stanisław Staszic, ur. 1755 w Pile, zm. 20. I. 1826 w Warszawie, ksiądz, mąż stanu, pisarz polityczny, działacz społeczno-gospodarczy, uczony. Założy­ciel Hrubieszowskiego Towarzystwa Rolniczego. W „Uwagach nad życiem Jana Zamoyskiego" i w „Przestrogach dla Polski" dał krytyczną ocenę stosun­ków polityczno-społecznych Polski. Zna­ne są również jego dzieła „O ziemiorództwie Karpatów", „O statystyce Polski" i in.

 

ul.    STANISŁAWA    SZCZEPANOW-SKIEGO

Stanisław Prus — Szczepanowski, ur. 12. XII, 1846 w Kościanie, zm, 3.1, X, 1900 w Nauheim, pionier przemysłu naftowego w Galicji, ekonomista. Był współzałożycielem Towarzystwa Szkoły Ludowej. Wydał zbiór swych prac pt. „Myśli o odrodzeniu narodowym", „Aforyzmy o wychowaniu", „Nędza Ga­licji w cyfrach i program energiczne­go rozwoju gospodarstwa krajowego".

 

ul.  KAROLA  SZYMANOWSKIEGO

Karol Szymanowski. ur. 5. X. 1882 w Tymoszówce na Ukrainie, zm. 29.III.1937 w Lozannie, muzyk, kompozy­tor. Był profesorem konserwatorium. Pisał wariacje na tematy ludowe, etiudy, preludia, pieśni, mazurki. Skomponował również opery: „Hagith", „Król Roger", „Stabat Mater", balet „Harnasie". Był pierwszym kompozytorem polskim, któ­ry otrzymał doktorat honoris causa (Uniwersytet Jagielloński 1930 r.).

 

ul.  WŁODZIMIERZA  TETMAJERA

Włodzimierz Przerwa-Tetmajer, ur. 31. XII. 1861 w Harklowej k/Nowego Tar­gu, zm. 26. XII. 1923 w Krakowie, ma­larz, grafik, poeta, działacz ludowy. Współzałożyciel i działacz PSL, póź­niej PSL „Piast". Malował głównie obrazy rodzajowe, uwzględniając w nich folklor podhalański. Zajmował się również ilustracją książek. Wydał zbio­ry poezji, poemat „Racławice", pisma polityczne.

 

ul.   ROMUALDA   TRAUGUTTA

Romuald Traugutt, ur. 16. I. 1826 w Szostakowie k/Wysokiej Mazowie­ckiej, zm. 5. VIII. 1864 w Warszawie. Podpułkownik wojsk rosyjskich. Naczelnik powstania styczniowego, orga­nizator biura centralnego, reorganizator wojsk powstańczych. Po upadku powstania, w którym walczył do ostat­niej chwili, został aresztowany. Zginął stracony na stokach Cytadeli Warszaw­skiej.

 

ul. JULIANA TUWIMA

Julian Tuwim, ur. 13. IX. 1894 w Łodzi, zm. 27. XII. 1953 w Zakopanym, poeta, tłumacz.. Czołowy przedstawiciel grupy poetyckiej Skamander. W latach 1919 —32 był kierownikiem kabaretu war­szawskiego „Qui pro quo". W czasie wojny przebywał na emigracji. W roku 1949 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego. Autor wielu tomów poetyckich i książek dla dzieci, m.in. „Słonia Trąbalskiego". ,.O Panu Trąbalskim", „Zosi Samosi", jak również zbioru satyr „Jarmark rymów".

 

ul. JÓZEFA WYBICKIEGO

Józef Wybicki, ur. 29. IX. 1747 w Bę-dominie (pow. kościerski), zrn, 19. III. 1822 w Manieczkach. Działacz polity­czny, publicysta, dramatopisarz, autor hymnu narodowego. Poseł na Sejm w 1767 r. Uczestnik konfederacji barskiej, od roku 1777 działacz Komisji Edukacji Narodowej. W celu przygotowania opi­nii do przyjęcia Kodeksu Zumoyskiego wydał najważniejsze swoje dzieło — „Listy patriotyczne" (t. 1,2). Autor ko­medii obyczajowej „Kulig", opery „Kmiotek" i komedii patriotycznej „Szlachcic mieszczaninem". Przyczynił się do uformowania leeionów polskich

 

ul.   LEONA   WYCZÓŁKOWSKlEGO

Leon Wyczółkowski, ur. 11. IV. 1852 w Hucie Miastkowskiej, zm. 27. XII. 1936 w Warszawie. Nauki pobierał w Warszawie, Krakowie i Monachium. Malarz realista i impresjonista jak również grafik najpełniej wypowiada­jący się w litografii. Twórca licznych portretów.

 

ul.   STANISŁAWA   WYSPIAŃSKIEGO

Stanisław   Wyspiański,   ur.   15.   I.   1869 w Krakowie, zmarł tamże 28. XI. 1907. Poeta narodowy, dramaturg i malarz. Początkowo zajmował się głównie twór­czością plastyczną, tworząc projekty witraży i polichromii, malując portrety i uprawiając grafikę. Z utworów literackich wydał m.in.: „Wesele", „War­szawiankę", „Wyzwolenie" i „Noc lis­topadową". Pisał również wiersze i rapsody historyczne. Pochowany został w grobach zasłużonych w kościele na Skałce w Krakowie

 

ul. TADEUSZA    ŻELEŃSKIEGO-BOYA

Tadeusz Żeleński, pseudonim Boy, ur. 21. XII. 1874 w Warszawie, zm. 3. VII. 1941 we Lwowie. Tłumacz, krytyk lite­racki i teatralny, publicysta, satyryk. Studia medyczne ukończył w Krakowie. Pisał wiersze, piosenki i teksty szopek dla kabaretu „Zielony Balonik". W roku 1913 wydał „Słówka".

 

ul.   STEFANA   ŻEROMSKIEGO

Stefan Żeromski, ur. 14. X. 1864 w Strawczynie na ziemi kieleckiej, zm. 20. XI. 1925 w Warszawie. Powieścio-pisarz, przedstawiciel Młodej Polski. Debiutował opowiadaniami, a trwałą pozycję w literaturze zdobył głównie powieściami „Ludzie bezdomni" oraz „Popioły". Był ponadto autorem innych powieści: „Urody życia", „Dziejów grzechu", „Wiernej rzeki", jak również wielu — chętnie do dzisiaj wystawia­nych — sztuk teatralnych: „Róży", „Sułkowskiego" czy „Turonia".