Autor

Anna Żalik

Tytuł

Początki czytelnictwa w Lesznie

Źródło

Przyjaciel Ludu 5/1986

Uwagi

 

 

      Towarzystwo Czytelni Ludowych, powstałe w końcu XIX stulecia na ziemiach ówczesnego zaboru pruskie­go, przetrwało okres pierwszej wojny światowej i czasy międzywojenne. W latach niewoli było jednym z przeja­wów walki o prawa języka polskiego. Działaniem na rzecz czytelnictwa obję­ło Towarzystwo również Leszno. W roku 1920 utworzono tu Publiczną Bi­bliotekę i Czytelnię. W grudniu 1933 r. Zarząd Główny w Poznaniu wyraził zgodę na przekształcenie Filii Towa­rzystwa Czytelni Ludowych na Mia­sto Leszno, bo taka nazwa dotąd obo­wiązywała, w Koło TCL. Tragiczny wrzesień 1939 r. przerwał istnienie Koła.

      Różne były losy księgozbioru Biblio­teki Towarzystwa w czasie okupacji hitlerowskiej. Znaczną część książek przechowali mieszkańcy miasta, nie bacząc na grożące niebezpieczeństwo. Książki te spełniały rolę bibliotek ru­chomych, były czytane, podtrzymywały ducha, pomagały przetrwać. Dla wielu Polaków były przedmiotem nie­omal sakralnym, symbolem utraconej wolności. Na podstawie zachowanych notatek i księgi inwentarzowej Publi­cznej Biblioteki i Czytelni TCL można było częściowo odnaleźć rozproszony księgozbiór, należący do tej Biblioteki oraz Centrali Bibliotek Ruchomych, obsługujących przed wojną powiat le­szczyński. Ocalały księgozbiór stano­wił zrąb nowo powstającej Biblioteki.

      Jest rzeczą oczywistą, że w pierw­szych miesiącach po odzyskaniu wol­ności nie było wystarczających fundu­szy na podstawowe potrzeby bibliotecz­ne. W tej sytuacji zrodził się pomysł zorganizowania kwesty ulicznej, praw­dopodobnie pierwszej po wojnie tego rodzaju inicjatywy w Lesznie. Odby­ła się ona 20 maja 1945 r.

      Otwarcia Biblioteki dokonano 6 sierpnia 1945 r. Poprzedziły ten uro­czysty fakt intensywne przygotowania, do których włączyli się również — jak czytamy w „Przyczynku do organizacji Biblioteki Publicznej..." pióra Zbignie­wa Tylewicza — harcerze i mieszkań­cy miasta. Nawiązując do tradycji, zachowano dawną nazwę Biblioteki.

      W dyspozycji Publicznej Biblioteki i Czytelni znajdowało się w chwili jej powstania około tysiąca tomów. Na podstawie znajdujących się w Archi­wum Państwowym w Lesznie ksiąg inwentarzowych Biblioteki można zorientować się jaki księgozbiór cze­kał na jej pierwszych czytelników. Przeważała beletrystyka dla dorosłych — klasyka i powieść współczesna pisa­rzy polskich i obcych, były też książ­ki z różnych dziedzin wiedzy oraz li­teratura dla dzieci i młodzieży, a także gazety i czasopisma.

      Zainteresowanie społeczeństwa Biblio­teką było duże. Dzieci, młodzież i do­rośli odwiedzali ją chętnie, darzyli ży­czliwością. Swobodna możliwość ko­rzystania z polskiej książki, po latach grozy i pogardy, była dla wielu przeży­ciem. Biblioteka otwarta była codzien­nie, z wyjątkiem niedziel i świąt, w ustalonych godzinach przed i po połud­niu.

      Działalność Publicznej Biblioteki i Czytelni była kontynuacją oświatowych tradycji Towarzystwa Czytelni Ludo­wych z lat międzywojennych. Jesienią 1945 r. wznowiono w Lesznie istnienie Towarzystwa. Zebranie organizacyjne odbyło się 26 października tegoż roku za zgodą Zarządu Głównego TCL w Poznaniu. Odtąd Biblioteka związała się ściśle z Kołem TCL. Dodajmy przy tym, że sekretarzem Zarządu Koła zo­stała Aniela Frąckowiakówna (obec­nie Janeczek) bibliotekarka TCL sprzed roku 1939, kierująca Biblioteką po odzyskaniu wolności.

      Leszczyńskie Koło TCL odwoływało się do ofiarności społeczeństw.a o po­moc finansową na rzecz Biblioteki. Organizowano kwesty na ulicach mia­sta. Odbywały się też kwesty domowe. Datki składały zakłady pracy, in­stytucje i osoby prywatne. Zachowały się listy z nazwami ulic, nazwiskami osób przeprowadzających kwesty i podpisami ofiarodawców. Pożółkłe i wyblakłe już dziś podpisy stawiane często ręką nie nawykłą do pióra, ma­ją swoją wymowę, wzruszają.

      W sprawozdaniu Biblioteki za lata 1948 i 1949 czytamy, że w roku 1949 wy­pożyczono 30.591 woluminów. W tym samym sprawozdaniu zanotowano m. in.: „...dumą napełnia nas fakt, że umożliwiliśmy młodzieży zdobywanie wiedzy". W lutym 1950 r., po rozwią­zaniu Koła TCL, na podstawie poro­zumienia między dotychczasowym Za­rządem Koła i Starostwem Powiato­wym, księgozbiór przekazano Powia­towej Bibliotece Publicznej w Lesznie, istniejącej tu od roku 1946. Publi­czna Biblioteka i Czytelnia TCL prze­stała istnieć. Jej działalność stanowi­ła ważne ogniwo w rozwoju czytelnic­twa w Lesznie w pierwszym okresie po wyzwoleniu.