Autor

Zbigniew Gryczka

Tytuł

Leszczyńskie pomniki

Źródło

Przyjaciel Ludu II(XIV) 1988

Uwagi

 

 

Miasto Leszno posiada kilkanaście pomników upamiętniających ważne daty i wybitnych jego mieszkańców. Najstarszymi pomnikami są obeliski i płyty nagrobowe, zgromadzone w lapidarium przy kościele św. Krzyża. Jest ich około 40, wykonanych w okresie od 17 do 19 wieku. Płyty z piaskowca są wmurowane we wnęki okalające mur ceglany i kościół oraz leżą na cmentarzu przykościelnym. Obeliski nagrobne piaskowcowe posiadają trzony trójboczne lub czworoboczne o wklęsłych ściankach pokrytych inskrypcjami w językach łacińskim i niemieckim. Najstarsza płyta nagrobna pochodzi z 1625 roku, a obelisk z 1747 r. Najokazalszym pomnikiem jest pomnik Żołnierzy Garnizonu Leszczyńskiego, który powstał w latach 1984-1987 dla uczczenia uczestników Wojny Obronnej w 1939 r. przy zbiegu ul. 17 Stycznia i Grunwaldzkiej. Budowę jego zainicjowali kombatanci 1939 roku, byli żołnierze 55 Pułku Piechoty, 17 Pułku Ułanów im. Króla Bolesława Chrobrego i Batalionów Obrony Narodowej „Leszno, Kościan, Rawicz". Uroczyste odsłonięcie monumentu odbyło się 9 maja 1987 roku. Projekt, tego dzieła został opracowany przez prof. architektury Jerzego Schmidta i doc. Józefa Petruka z Poznania.

Pomnik składa się z trzech budowli z cegły przypominających bastiony obronne. Nad największym środkowym wznosi się stylizowany orzeł polski wykonany w metalu, przez Leszczyńską Fabrykę Pomp. W bastionach złożono symboliczne urny z artyleryjskich łusek wypełnione ziemią z ponad trzydziestu pól bitewnych, na których w wojnie obronnej 1939 r. polegli ułani i piechurzy z leszczyńskiego garnizonu. Pod orłem na murze umieszczono napis i symbole jednostek wojskowych wykute w blasze miedzianej. Napis brzmi: Żołnierzom garnizonu leszczyńskiego 1939 -społeczeństwo ziemi leszczyńskiej". Na okalającym placu znajduje się kilkanaście metalowych masztów i symbolicznych proporczyków ułańskich.

Na skwerze pomiędzy ulicami Starozamkową i Lipową znajduje się pomnik ku czci żołnierzy Armii Radzieckiej, poległych przy wyzwoleniu Leszna i okolicy, odsłonięty w 1946 r. Początkowo znajdował się na samym narożniku, później po ekshumowaniu zwłok żołnierzy radzieckich został przesunięty do tyłu, gdzie się znajduje do dziś. Jest to lastricowy obelisk z wieńcem laurowym i dwoma tablicami marmurowymi, na których umieszczono napisy w językach rosyjskim i polskim „Wieczna chwała bohaterom poległym w walce o wolność i niepodległość Związku Radzieckiego i Polski".

W latach międzywojennych Leszno posiadało na Placu Kościuszki pomnik Atlasa dźwigającego na swych barkach kulę ziemską. Rzeźba usytuowana była tuż za ostatnią kamienicą ul. Wolności. W miejscu tym znajduje się obecnie ścieżka wiodąca pod więzienny mur, gdzie w 1939 r. hitlerowcy zamordowali grupę patriotów polskich. Pamięć o pomniku pozostała jedynie na starych zdjęciach i ilustracjach. Od roku 1898 na placu swojego imienia stoi na granitowym, szlifowanym cokole popiersie Jana Amosa Komeńskiego, wybitnego pedagoga, który w Lesznie spędził 27 lat. Popiersie wykonał rzeźbiarz N.Reichel. Na cokole wykuty został następujący napis: ,,Amos Comenius Jan Amos Komeński 1592--1670."

          W czerwcu 1975 roku z inicjatywy Leszczyńskiego Towarzystwa Kulturalnego w 300 rocznicę zgonu Jana Jonstona władze miasta Leszna ufundowały pomnik wielkiego lekarza -przyrodnika - humanisty. Pomnik składa się z kilku brył prostokątnych betonowo - lastricowych i brązowej głowy uczonego, projektu artysty plastyka prof. Magdaleny Więcek-Wnuk z Poznania. Pomnik zlokalizowano w parku przy zbiegu ul. Estkowskiego i Dąbrowskiego, czyli tam gdzie pochowano Jana Jonstona. Jan Jonston był synem szkockiego emigranta i Polki. Przebywał w Lesznie w latach 1625-1628 i 1636-1656. Poza Lesznem związany jest z Szamotułami i Składowicami w woj. legnickim.

          W parku Kościuszki znajduje się pomnik Powstańców Wielkopolskich ufundowany przez społeczeństwo miasta Leszna w 1924 roku, a odnowiony i ponownie odsłonięty w 1957r. Pomnik wykonany jest z piaskowca w kształcie obelisku nakrytego symbolicznym hełmem rzymskim z pióropuszem. Pomnik posiada następujący napis: „Powstańcom     Wielkopolskim     1918-1919 Wdzięczni Rodacy 28.XII.1918"

Przy Szkole Podstawowej nr 2 na ul. Narutowicza znajduje się pomnik składający się z okrętowej metalowej kotwicy i kamienia-obelisku, na którym znajduje się tablica z następującym napisem: „Obrońcom Polskiego Morza 9 .V.1972 r." Powstanie pomnika związane jest z nadaniem Szkole Podstawowej nr 2 imienia Obrońców Polskiego Morza w 1972 r. Pomnik ufundował Komitet Rodzicielski na wniosek ówczesnego dyrektora szkoły Stanisława Poprawskiego.

          Na placu Kościuszki na ścianie więzienia przy której rozstrzelano w miesiącu październiku 1939 r. grupę Polaków stanął pomnik składający się z kolumny marmurowej i dwóch kolumn lastricowych z rzeźbą orła. Na tablicy znajdują się imiona i nazwiska rozstrzelanych oraz następujące słowa: ,,Tu spłynęła krew pomordowanych w dniu 21.10.1939 r. przez zwyrodniałego najeźdźcę niemieckiego Obywateli miasta Leszna. Adamski Marian, Antoniak Ludwik, Bartoszkiewicz Bronisław, Gűnter Marcin, Hańca Zygfryd, prof. Karpiński Bolesław, Kęsicki Wacław, Kotlarski Bronisław, Łukowski Józef, Marcinkowski Józef, Marcinkowski Leon, Michalak Feliks, Nowak Władysław, Nowicki Jan, dr Opatrny Mieczysław, Samolewski Stefan, Stotko Józef, Szal Józef, Trendowicz Maksymilian, Wachowski Tomasz  Bohaterom Cześć."

          Przy ul. 17-go Stycznia pod koniec lat siedemdziesiątych postawiono pomnik z bloczków granitowych i tablicy marmurowej upamiętniającej pierwszego poległego żołnierza leszczyńskiego we wrześniu 1939 r. Napis na płycie głosi: „Na tym miejscu poległ w dniu l września 1939 r. z rąk dywersantów hitlerowskich żołnierz  55 p.p Paweł Koprykowski. Pierwsza ofiara agresji hitlerowskiej na terenie miasta Leszna. Cześć Jego pamięci." Przy tej samej ulicy pod numerem 24 znajduje się pomnik poświęcony ofiarom gestapo, a wzniosła go młodzież ZSMP. Przed willą, która w latach okupacji była siedzibą gestapo, stoi skromny, prosty mur, na którym umieszczono marmurową tablicę z napisem „Torturowanym i  pomordowanym   Polakom   w   latach   1939--1945 w siedzibie aresztu gestapo, w hołdzie młodzież   ZSMP  miasta  Leszna.  Leszno maj 1980".

          Pomnikami techniki można nazwać dwa obiekty znajdujące się przy ul. Dworcowej i Święciechowskiej, metalowego cokołu z szybowcem na szczycie i drugim składającym się z marmurowej kolumny i tablicy żeliwnej z napisem „Akwawit-Polmos Stulecie Rektyfikacji Spirytusu w Lesznie 1879-1979, ufundowano w jubileusz 1000 lecia zakładu".

Ponadto miasto zdobi jeszcze kilka betonowych, metalowych lub drewnianych rzeźb o charakterze abstrakcyjnym; park przy ul. Estkowskiego, Park 1000-lecia, drogi wlotowe do miasta. Wszystkie tablice i pomniki zdobią i przypominają ludzi lub zdarzenia historyczne z przeszłości Leszna.