Autor

Anna Żalik

Tytuł

Doktor Bronisław Świderski

Źródło

Przyjaciel Ludu 3/1986

Uwagi

 

 

      Jednym z najbardziej znanych miesz­kańców Leszna w pierwszej połowie bieżącego stulecia był Bronisław Swiderski, doktor medycyny, społecznik j regionalista. Urodził się 25 listopada 1873 r. w Jarocinie, był synem Rocha i Pelagii z Woźnickich. Ojciec jak czy­tamy w ocalałym życiorysie skreślo­nym ręką dr. Swiderskiego — praco­wał jako „nauczyciel głuchoniemych i szkoły powszechnej". Średnie wykształ­cenie zdobył Bronisław w Ostrowie Wielkopolskim, kończąc w 1895 r. tam­tejsze gimnazjum. Studiował medycy­nę na uniwersytetach w Berlinie, Strassburgu, Wrocławiu, Heidelbergu Giessen. Studia kończył w 1899 r., zdając „egzamin państwowy" na uniwersytecie heidelberskim, a w lutym 1900 r. dok­toryzował się w tejże uczelni. W tym samym roku przybył do Leszna, gdzie zamieszkał j prowadził praktykę le­karską. Ożenił się z Julią z Kowalików; miał z nią czworo dzieci: Bronisława, Irenę, Janinę i Eugeniusza.

      Od początków pobytu w Lesznie pro­wadził dr Swiderski ożywioną działal­ność społeczną. W 1900 r. został sek­retarzem Towarzystwa Naukowej Po­mocy im. Karola Marcinkowskiego. Ce­lem Towarzystwa, założonego w Poz­naniu w 1841 roku. było wyszukiwanie zdolnej a niezamożnej młodzieży i udzielanie jej pomocy w zdobyciu wyksz­tałcenia. Z czasem powstały komitety powiatowe Towarzystwa w różnych miastach Wielkiego Księstwa Poznańskiego, w tym także w Lesznie.

      Bronisław Swiderski działał również w Towarzystwie Przemysłowym w Lesz­nie, istniejącym tu od 1892 r. Intencją założycieli Towarzystwa było, podob­nie jak w innych miastach, ożywienie handlu, przemysłu i rzemiosła oraz pod­noszenie oświaty i kultury narodowej. Były także inne motywy, mianowicie posiadanie organizacji czysto polskiej. Z zachowanych w Muzeum Okręgowym w Lesznie dokumentów wynika, że dr Swiderski został członkiem Towarzystwa krótko po przybyciu do tego miasta; w każdym razie aktywnie uczestniczył w jego życiu już w 1903 roku. Był także autorem artykułu pt. „Praca na­rodowa i Towarzystwo Przemysłowców Polskich w przedwojennym Lesznie", drukowanego w Głosie Leszczyńskim w 1937 r. i w osobnej odbitce.

      Grupa leszczyńskich działaczy wraz z Bronisławem Swiderskim założyła także Towarzystwo Katolickich Robot­ników. Powstało ono w 1903 r. Towa­rzystwem interesowała się bardzo, szczególnie w początkowym okresie je­go istnienia, policja pruska.

      Na początku XX wieku powstał w Lesznie ogród zoologiczny, jako datę powstania przyjmuje się rok 1903, kiedy to ówczesny przewodniczący Towarzyst­wa Upiększania Miasta (założonego w 1839 r.) Bronisław Swiderski zapocząt­kował w swoim ogrodzie małą hodowlę zwierząt, ofiarowanych mu przez zna­jomych i przyjaciół. Stąd zrodził się pomysł utworzenia zwierzyńca otwar­tego dla zwiedzających. Patronowało mu wspomniane już Towarzystwo Upiększania Miasta, zaś od roku 1933 — Towarzystwo Przyjaciół Zwierzyńca. Jego prezesem został dr Swiderski, główny inicjator zwierzyńca, wspiera­jący także finansowo to przedsięwzięcie.

      W kwestionariuszu osobowym Bro­nisława Swiderskiego, zachowanym (wraz z życiorysem) w Państwowym Archiwum w Lesznie, zanotowano in­formację o udziale doktora w ratowa­niu ordynacji rydzyńskiej przed niebez­pieczeństwem jej utraty. Rząd zaborczy zmierzał do przepisania tytułu włas­ności dóbr ordynacji na skarb pruski i dokonał tego w początkach XX wieku mimo głosów protestu polskiego spo­łeczeństwa.

      Walka o utrzymanie zagrożonego bytu narodowego Polaków toczyła się na wielu frontach. Jedną z form oporu przeciw germanizacji były zabiegi o utrzymanie polskiego stanu posiadania. W 1912 r. założono w Lesznie insty­tucję spółki polskiej pod nazwą Bank Ludowy. Do spółki przyjęto ogółem 35 członków, założycieli, wśród których był dr Swiderski.

      Poza działalnością legalną dr Swi­derski uczestniczył także w tajnym ży­ciu niepodległościowym. We wspomnia­nym już życiorysie zaznaczył, że w 1900 r. należał do trzyosobowego zes­połu założycieli tajnej organizacji zaj­mującej się kolportowaniem krakow­skiego „Polaka". Dzięki staraniom zes­połu rozchodziło się w powiecie lesz­czyńskim około 500 egzemplarzy tego nielegalnego pisma.

      W październiku 1918 r. powstał w Lesznie Tajny Komitet Narodowy zło­żony z pięciu osób. Do Komitetu na­leżał również dr Swiderski. Odbywały się potajemne zebrania w prywatnych mieszkaniach członków. Próbowano na­wiązać łączność z Poznaniem. Te i inne przejawy aktywności polityczno-społecznej polskich mieszkańców Leszna w przełomowym roku 1918 budziły nie­pokój wśród Niemców. W styczniu 1919 r. nastąpiły aresztowania najbardziej czynnych obywateli, wśród których zna­lazł się Bronisław Swiderski. Aresztowanych więziono w leszczyńskim ra­tuszu, następnie w więzieniu w Gło­gowie oraz w obozach w Zgorzelcu i Żaganiu.

      Po zwolnieniu w sierpniu 1919 r. dr. Swiderski nie zaprzestał działalności społeczno - politycznej. Przystąpił do tajnego komitetu przygotowującego miasto do przejęcia go przez Polaków, a w dniu 17 stycznia 1920 r. witał uroczyście wkraczające do Leszna pols­kie wojsko.

      Lata międzywojenne były w życiu dr. Swiderskiego okresem bardzo twórczym mimo osobistej tragedii, jaką była niewątpliwie śmierć trzynastolet­niej córki Janiny. Po przejściu Leszna pod panowanie polskie podjęto inicja­tywę wykupienia drukarni z rąk Adolfa Schmaedicke. Transakcji dokonało dziesięciu obywateli; był wśród nich dr Swiderski. 30 stycznia 1920 r. pow­stała Drukarnia Leszczyńska, spółdziel­nia z ograniczoną odpowiedzialnością, gdzie drukowano odtąd polskie pisma.

      Bronisław Swiderski miał również pe­wien dorobek piśmienniczy i publi­cystyczny. W 1928 r. ukazała się książ­ka jego autorstwa pt. „Ilustrowany opis Leszna i ziemi leszczyńskiej". Wyszła nakładem księgarni Adama Krajewicza w Lesznie. Monografia ta służy do dziś regionalistom i historykom zasobem wiadomości o dawnym Lesznie. Są one tym cenniejsze, że część z nich oparł autor na własnych obserwacjach i prze­życiach.

      W obronie przyrody, kultury ł zdro­wia mieszkańców wystąpił dr Swider­ski w 1931 r. na łamach Głosu Lesz­czyńskiego, wyrażając ubolewanie a na­wet oburzenie z powodu ścięcia grupy drzew na Placu Zamkowym (obecnie plac Tadeusza Kościuszki).

      Rok 1932 przyniósł Lesznu osiąg­nięcie kulturalne — czasopismo pod nazwą Ziemia Leszczyńska. Redaktor Sylwester Machnikowski, opisując w jednym z zeszytów Ziemi Leszczyńs­kiej w 1938 r. trudności, z jakimi bo­rykali się jej założyciele, wymienił jednocześnie tych obywateli, którzy spie­szyli czasopismu z pomocą materialną i finansową. W ich gronie znajdował się dr Swiderski. To jednak nie wszyst­ko. Bronisław Swiderskł przysłużył się czasopismu artykułami, które tam pu­blikował. Warto tu przypomnieć ob­szerny artykuł z 1934/35 r. pt. .Kilka uwag o wodociągach starego Leszna". Zawiera on wiele ciekawych wiadomości i świadczy o żywym zainteresowaniu autora   dawnym   i   współczesnym   mu Lesznem.

      Spod pióra dr. Swiderskiego wyszło w. 1935 r., czcionkami Drukarni Lesz­czyńskiej, opracowanie o Janie Jonstonie, lekarzu, przyrodniku i filozofie sie­demnastowiecznego Leszna. Przedsta­wiając bogate życie uczonego oraz jego szeroką wiedzę i niepospolitą umysłowość, autor ukazał także jego zaintere­sowania medycyną.

      Był Bronisław Swiderski cenionym i znanym na okolicę lekarzem. Poma­gał siostrom elżbietankom w przezwy­ciężaniu sprzeciwu władz pruskich pod­czas zakładania lecznicy przy ul. Osieckiej (obecnie Feliksa Dzierżyńskiego). W czasie pierwszej wojny świato­wej sprawował funkcję naczelnego le­karza Niemieckiego Czerwonego Krzy­ża w Lesznie. Po oswobodzeniu Polski był blisko dwa lata lekarzem powia­towym i dziesięć lat przewodniczącym Polskiego Czerwonego Krzyża. Piasto­wał funkcję dyrektora szpitala sióstr elżbietanek pod wezwaniem św. Józefa (przed i po pierwszej wojnie świato­wej) oraz naczelnego lekarza Ubezpieczalni Społecznej w Lesznie.

      Z punktu widzenia lekarza i społecz­nika potraktował dr Swiderski zagad­nienie uzdrowisk w powiecie leszczyń­skim drukując w Ziemi Leszczyńskiej w 1937 r. artykuł pod takim właśnie tytułem. Omówił w nim lecznicze właś­ciwości borowin w ogóle oraz „zdrojownictwo" na ziemiach polskich. Wiele uwagi poświęcił „błotu osieczyńskiemu czyli borowinie spod Osiecznej, przy­pominając, że polecali ją już dawni lekarze z dr. Metzigiem włącznie. W tymże artykule autor opisał obszernie warunki klimatyczne regionu i urodę je­go krajobrazu, wymieniając najpięk­niejsze zakątki i miejscowości. Trzeba tu przypomnieć, że dr Swiderski był prezesem Towarzystwa Krajoznawczego i Turystycznego na powiat leszczyński.

      Nieobce były dr. Swiderskiemu prob­lemy społeczne Leszna. Działając w komitecie do walki z bezrobociem, pró­bował złagodzić tę plagę okresu mię­dzywojennego. Występował publicznie w tej sprawie, postulował budowę kolonii domków dla bezrobotnych, wskazywał na spustoszenia moralne i fizyczne, jakiemu poddani są ludzie pozbawieni pracy. Oczywiście działania te nie zmieniły sytuacji, niemniej świadczą o do­strzeganiu wagi problemu.

      Wielostronność zainteresowań dr. Swi­derskiego zadziwia. W 1939 r. wyszła z Drukarni Leszczyńskiej książka pt. „Poeci ziemi leszczyńskiej. Fragmenty dorobku." Nakładcą i wydawcą był dr Swiderski, który dedykował książkę prof. dr. Stanisławowi Helsztyńskiemu w uznaniu zasług dla Wielkopolski.

      Stosunkowo mało znany jest fakt, że dr Swiderski był rzeczywistym człon­kiem Poznańskiego Towarzystwa Przy­jaciół Nauk. Towarzystwo to zrzesza pracowników wszystkich dziedzin na­uki. Dr Swiderski należał do niego wiele lat, w każdym razie już przed rokiem 1917 aż do śmierci.

      We wrześniu 1939 r. Bronisław Swi­derski był już poważnie chory. Zmarł l stycznia 1941 roku. Pochowany na starym cmentarzu w Lesznie, po jego likwidacji ekshumowany, spoczywa obecnie w głównej alei cmentarza rzyms­kokatolickiego przy ul. Kąkolewskiej, we wspólnym grobie Swiderskich i Christmanów.