Autor

Aleksander Piwoń

Tytuł

Kościół św. Szczepana

Źródło

Przyjaciel Ludu 2/1990

Uwagi

 

 

Przez kilka stuleci, bo od XVI do XIX w., liczba katolików w Le­sznie była nieduża. Ich potrzeby kultowe zaspokajał więc w zupełności kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja, a gdy przejściowo go utraco­no — kościół szpitalny pod wezwaniem św. Barbary i Świętego Ducha. Dopiero od połowy XIX w. społeczność katolic­ka w Lesznie zaczęła się powiększać. Jeśli w 1861 roku było w Lesznie 2128 katolików (23% ogółu mieszkańców), to w 1910 — 6853 (47,3%). Dla kilkutysię­cznej parafii niezbyt duży kościół św. Mikołaja stał się za mały. Skłoniło to pod koniec XIX w. ówczesnego probo­szcza ks. Józefa Tascha do podjęcia dzieła rozbudowy świątyni parafialnej. Zamierzenie to zrealizował on na po­czątku obecnego stulecia dobudowując do kościoła transepty, nowe prezbite­rium i zakrystie. Wydawało się wów­czas, że potrzeby kultowe parafii roz­wiązano na długi okres. Tymczasem 1920 rok przyniósł miastu wolność. Le­szno po blisko 130 latach pruskiej nie­woli wróciło do niepodległej Polski. Zmiana państwowości spowodowała emigrację do Niemiec dużej liczby mie­szkańców Leszna niemieckiej narodo­wości, w większości ewangelików. Na ich miejsce przebywała ludność polska, przeważnie katolickiego wyznania. Ko­ściół farny z coraz większym trudem mieścił rosnącą stale liczbę parafian. Sy­tuację komplikowało jeszcze użytkowa­nie kościoła przez osobną parafię woj­skową, sprawującą opiekę duszpaster­ską w garnizonie leszczyńskim. Trudne położenie gospodarcze kraju po pier­wszej wojnie światowej, a później wiel­ki kryzys gospodarczy uniemożliwiały jednak przez wiele lat podjęcie budowy nowej świątyni w Lesznie. Dzieło to podjął dopiero ks. proboszcz dr Stefan Abt, który w październiku 1936 roku ob­jął administrację parafii po śmierci ks. kanonika Stefana Jankiewicza. Już w lutym 1937 roku z inicjatywy nowego pro­boszcza powstał Komitet Budowy Kościoła św. Szczepana. Znalazło się w nim wielu wpływowych obywateli miasta z różnych środowisk zawodowych. Prezy­dium Zarządu Komitetu tworzyli: ks. Stefan Abt — prezes, pierwszy burmistrz Leszna Jan Kowalski — wicepre­zes, adwokat Stanisław Krause — se­kretarz i Maksymilian Trendowicz — skarbnik. Powołano również kilka ko­misji: finansową, budowlaną, podwód i rewizyjną. Komitet przystąpił energi­cznie do działania organizując zbiórki pieniędzy oraz ogłaszając konkurs na projekt kościoła. Duże znaczenie miało uzyskanie od miasta i Spółdzielni Mieszka­niowej Urzędników Polskich w Lesznie placu budowlanego za symboliczną za­płatą. Plac znajdował się w bardzo do­brym punkcie miasta, przy ul. Karola Kurpińskiego, w pobliżu kilku szkół śred­nich i podstawowych. W maju 1937 roku komisja konkursowa złożona z przed­stawicieli kurii arcybiskubiej, władz budowlanych wojewódzkich i miejskich oraz Prezydium Komitetu Budowy do­konała oceny zgłoszonych na konkurs projektów kościoła. Złożyli je trzej peda­godzy Państwowej Szkoły Budownictwa w Lesznie: inż. Mikołaj Flak, arch. Cze­sław Jezierski i inż. arch. Marian Rejek oraz arch. Franciszek Morawski z Warszawy, pochodzący ze znanej rodzi­ny ziemiańskiej w powiecie leszczyń­skim. Do realizacji zakwalifikowano projekt F. Morawskiego, przedstawiają­cy dużą świątynię (65 m długości, 21 szerokości i ok. 20 wysokości) z dwiema wieżami.

Ażeby przy­stąpić do robót budowlanych trzeba było jednak najpierw zebrać odpowiednie fundusze, przeprowadzić badania gruntu, zakupić materiały budowlane oraz zorganizować zaplecze. Trwało to do końca 1937 i przez znaczną część 1938 r. Według wyceny projektanta koszt budowy koś­cioła w stanie surowym miał wynieść niebagatelną sumę 200 000 zł. Tymczasem do końca 1938 roku zdołano zebrać zaled­wie 73 045 zł. Pieniądze te w większości przeznaczono na zakup materiałów budowlanych: cegły, wapna, cementu, pia­sku,  kamieni.   Mimo  braku  wystarcza­jących funduszów zdecydowano się podjąć budowę latem 1938 roku. Wykonanie robót budowlanych zlecono dwom przedsiębiorcom:   Antoniemu   Antoniakowi   i Ignacemu Pawłowskiemu. Kierownictwo robót objął inż. Józef Chrobak, nauczy­ciel   Państwowej   Szkoły   Budownictwa w Lesznie. Pomocą służyli mu jako rze­czoznawcy:   budowniczy   miejski Graff i inspektor budownictwa Władysław Rogalewski.

Prace szybko postępowały. W po­łowie  kwietnia   1939 roku mury obwodo­we osiągnęły wysokość 3,77 m, a wieże —   14,5   m.   Na   wykonanie   ich   zużyto 449 000   cegieł.   30   kwietnia   1939   roku, w trzecią niedzielę po Wielkanocy, wi­kariusz generalny archidiecezji poznań­skiej, bp Walenty  Dymek  w obecności zaproszonych gości i rzesz wiernych do­konał   uroczystego   poświęcenia   kamie­nia     węgielnego     pod    nowy kościół. Zdawało się, że dzieło budowy kościoła dobiegnie szybko  i szczęśliwie do koń­ca, w roku   1939   zamierzano   bowiem zbudować    mury    świątyni    do    pełnej wysokości.

Wybuch     drugiej     wojny światowej     i     okupacja     hitlerowska przekreśliły    te zamierzenia.    Okupant unicestwił wielki wysiłek parafii, wysa­dzając   w   powietrze   mury budowanej świątyni   i   przeznaczając   cegłę   z   roz­biórki na budowę domów dla Niemców.

 Po wojnie budowa nie została wznowio­na.   Parafia  katolicka   otrzymała w 1945 roku  do dyspozycji  pokalwiński kościół św. Jana, który na pewien czas zaspokoił jej  potrzeby. Fundamenty  kościoła św. Szczepana   i   ustawiony   w  ich   obrębie drewniany  krzyż istniały  jeszcze wiele lat.   Dopiero  w   latach   sześćdziesiątych władze odebrały przemocą ten teren pa­rafii katolickiej i przeznaczyły pod bu­dowę internatu szkół odzieżowych.