Autor

Zbigniew Gryczka

Tytuł

Witraże leszczyńskie

Źródło

Przyjaciel Ludu 5/1988

Uwagi

 

 

Witrażem nazywamy — według definicji encyklopedycznych — obraz wykonany z kawałków barwnego szklą zespolonych ołowianymi ramkami, stanowiącymi wypełnienie okna. Witraże odznaczają się niezwykłymi walorami dekoracyjnymi, gdyż przenika­jące z zewnątrz światło ożywia barwy nadając im przyjemną wyrazistość i blask. Do wyrobu witraży używa się szkła barwionego tlenkami metali w ma­sie płynnej, a także szkła nawarstwione­go. W średniowieczu projekt witrażu ry­sowano w skali naturalnej na pobielonej tablicy drewnianej, od XVI wieku wyko­nywano tzw. karton, według którego wy­cinano papierowe szablony poszczegól­nych części witraża. Elementy witraża łączono następnie ołowianymi ramkami w kwatery.

Najstarsze zachowane witraże na świe­cie pochodzą z okresu karolińskiego i z XI wieku, — a znajdują się we Francji. Najstarsze polskie witraże pochodzą z XIV wieku i znajdują się w kościele Najświętszej Marii Panny w Toruniu. Wi­traże od wielu wieków dodają budowlom sakralnym i świeckim sporo splendoru. Leszno może pochlubić się również ich posiadaniem. Znajdują się one — jak to ostatnio ustaliłem — w pięciu leszczyńs­kich obiektach sakralnych, trzech obiek­tach oświatowych i siedmiu domach mie­szkalnych oraz w szpitalu.

Najbogatsze pod względem artystycz­nym witraże znajdują się w kościołach. Posiada je kościół pod wezwaniem św. Mikołaja przy ul. Kościelnej, w którym pierwsze trzy witraże okienne założono około 1907 r. w nowo wzniesionym prez­biterium, (usunięto je w czasie prac remo­ntowych w latach 1951-1956). W latach 1956-1960 w czasie adaptacji kaplicy chrzcielnej założono tam nowe trzy wit­raże, dwa z motywami roślinnymi i anio­łami, trzeci z wizerunkiem św. Wojciecha, witraże wykonał znany artysta Stanisław Powalisz z Poznania. W tym czasie ozdo­bą zachrystii farnej stał się witraż przed­stawiający św. Jana Vianney, również wykonany przez pracownię Stanisława Powalisza z Poznania. Ciasna zabudowa śródmieścia ogranicza efekty świetlne witraży, które nie mogą błyszczeć w pełnej krasie.

Drugim kościołem posiadającym wit­raże jest kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, przy ul. Bolesława Chrob­rego. W latach 1957—1958 kościół ten uzyskał dwa okna witrażowe w prez­biterium, a później jeszcze trzy. W sumie posiada obecnie pięć pastelowych wit­raży, na których przedstawiono sceny z życia św. Jana Chrzciciela. Witraże zaprojektowała Katarzyna Stasińska artysta plastyk z Poznania, a wykonał Warsztat Witraży Artystycznych Zygmu­nta Kośmińskiego z Poznania. W latach 1971 - 1972 witraże uzyskały zabez­pieczenie w postaci drugiego okna ze­wnętrznego.

W latach 1984—1986 witraże uzyskał kościół pod wezwaniem św. Józefa przy ul. Norberta Barlickiego. Obrazami abs­trakcyjnymi ze szkła udekorowano pięt­naście okien i dwa świetliki. Projekty witraży dla kościoła św. Józefa opraco­wała Danuta Piątkowiak — artysta plas­tyk z Poznania, a wykonawcą była Wy­twórnia Witraży Mariusza Fibicha z Po­znania.

Kolejnym obiektem posiadającym wit­raże jest kaplica cmentarna przy ul. Dzierżyńskiego powstała w latach 1952-1955, posiadająca od 1955 osiem witraży w tym jeden wielobarwny z wize­runkiem patronki kaplicy Matki Boskiej z Chrystusem i siedem jednobarwnych koloru żółto—brązowego.

Jeden witraż w kształcie wielobarwnej rozety ma kościół pod wezwaniem św. Krzyża przy Placu Metziga. W klatce schodowej Przedszkola przy ul. Kościel­nej 16 znajduje się jeden witraż duży w kształcie koła z postacią św. Józefa, pochodzący prawdopodobnie z roku 1907. szczególnie dobrze prezentujący się w świetle zachodzącego słońca. W sześciu oknach świetlicy Szkoły Podstawowej nr 8 przy Placu Komeńskiego l znajduje się 14 kwater witrażowych o tematyce karczemno - piwnej. Witraże wstawiono prawdopodobnie około roku 1912 w mo­mencie wybudowania przez miasto budy­nku ówczesnej Szkoły Handlowo Rze­mieślniczej, która działała w tym budyn­ku w latach 1912—1922. Jest to reszta większego kiedyś zespołu cacek ze szkła. W kamienicy nr. 29 przy Rynku w sali konsumpcyjnej restauracji „Wieniawa" znajdują się z kolei trzy okna witraży przedstawiających mieszczan i rycerzy, w sumie sześć portretów postaci męskich. Pięć dużych okien witrażowych posiada Studium Nauczycielskie przy Placu Koś­ciuszki 5. Składają się one z wielu jedno­litych figuralnie kwater o żółtawym zaba­rwieniu i niebieskich krawędziach.

Dwa okrągłe okna witrażowe na półpiętrze znajdują się w willi przy ul. Naru­towicza 47. Jedno okno pochodzące z klatki schodowej budynku zostało zde­montowane z powodu znacznego uszko­dzenia i przechowywane jest z resztkami kwater witrażowych na strychu przez właściciela.

Willa przy ul. 22 Lipca 9, siedziba leszczyńskich towarzystw społeczno- kulturalnych posiada cztery jednobarwne okna witrażowe w klatkach schodowych. Dom mieszkalny przy ul. Słowiańskiej 59 ma z kolei sześć okien z witrażami składającymi się z kompozy­cji ozdobno- roślinnych i wiejskich pej­zaży. Część kwater witrażowych w dwóch oknach została zdekompletowana i za­stąpiona szkłem okiennym. Witraże w tym domu prawdopodobnie pochodzą z początku naszego wieku.

Najbardziej zasobną w witraże jest ulica Paderewskiego, gdzie posiadają je aż trzy domy. Są one śladem dawnej zamożności właścicieli. Willa oznaczona nr.3 posiada dwa duże i jedno mniejsze okno z bardzo kolorowymi kompozyc­jami figuralnymi. Willa z nr 5 ma pięć

okien witrażowych w klatce schodowej, składających się z wielobarwnych wzo­rów kwiatowych i figur ornamentowych. Trzy okna witrażowe posiada dom ozna­czony numerem 8, w którym dominują kwatery witrażowe jednobarwne. Pięć wi­traży znajduje się w szpitalu od strony ul. Dzierżyńskiego.

Jak widzimy, nie jest Leszno zbyt zaso­bne w ten rodzaj sztuki, a być może nasze informacje nie są kompletne. Dlatego zwracamy się do szanownych czytelni­ków z prośbą o zgłoszenie do redakcji ,,Przyjaciela Ludu" wykazu witraży nie objętych niniejsza informacją.