Autor

Mirosława Komolka

Tytuł

Związek Harcerstwa Polskiego w Lesznie 1.

Źródło

 

Uwagi

 

 

1.      Organizacja drużyn harcerskich w szkołach ponadpodstawowych.

 

          Pierwsza drużyna harcerska powstała w Lesznie w gimnazjum męskim 22.11.1920 roku, a więc zaledwie kilka dni po rozpoczęciu nauki w polskiej szkole. Inicjatorem zorganizowania drużyny był uczeń Stanisław Wilkoński. Do drużyny zapisało się 47 chłopców w wieku 12-17 lat, tj. około 20% wszystkich uczniów gimnazjum. Pierwszym drużynowym został Stanisław Wilkoński (a później Kazimierz Werbel), zastępcą Witold Smyczyński, sekretarzem Józef Chmara - wszyscy byli uczniami gimnazjum. Drużyna została podzielona na trzy zastępy. Dyrekcja szkoły przydzieliła harcerzom pomieszczenie na harcówkę i wkrótce młodzi chłopcy rozpoczęli działalność.

          W dniu 11 maja 1920 roku została zorganizowana drużyna harcerska przy seminarium męskim. Inicjatorem powołania drużyny był pełnomocnik Naczelnictwa Harcerskich Drużyn Wielkopolski druh Zygmunt Kalkstein. Do harcerstwa zapisało się 60 uczniów, tj. ponad 40% wszystkich uczniów w szkole. Pierwszym drużynowym został Czesław Paczyński, a po nim Czesław Kogut i Edmund Adamski.

          W kwietniu 1921 roku z inicjatywy nauczycielki biologii Jadwigi Wiktorii Mondelskiej założona została drużyna harcerska przy seminarium żeńskim. Do harcerstwa zapisało się 25% uczennic.

          W gimnazjum żeńskim drużyna została zorganizowana 8 września 1923 roku. Pierwszą drużynową była druhna Stanisława Hawliczkówna. W chwili założenia do drużyny zapisało się 30 uczennic, tj. około 15% wszystkich uczennic w szkole. Brak danych nie pozwala na podanie dokładnej daty powstania drużyn harcerskich w dwóch pozostałych szkołach średnich Leszna

- Szkole Przemysłowo-Handlowej i Szkole Rolniczej. Z pewnością w Szkole Przemysłowo-Handlowej drużyna harcerska powstała w ciągu 1923 roku (przed powołaniem drużyny w gimnazjum żeńskim) ponieważ przez cały okres międzywojenny nosiła numer IV. Być może, że zostało zorganizowane harcerstwo również w Szkole Rolniczej. Brak jednak na ten temat jakichkolwiek informacji. Jest wysoce prawdopodobne, że ze względu na specyficzny charakter szkoły (szkoła dwuzimowa) nie rozwinęło ono szerszej działalności.

          Każda z drużyn harcerskich posiadała w nazwie najczęściej numer i zawsze imię. Liczba przeważnie oznaczała kolejność powstania drużyny w mieście i imię patrona.

Drużyna przy gimnazjum męskim nosiła nazwę I Drużyna Harcerska im. Stanisława Leszczyńskiego, przy seminarium żeńskim im. Królowej Jadwigi (nazwa bez numeru drużyny), przy Szkole Przemysłowo-Handlowej przez krótki okres numer V, a później znana była jako IV Drużyna Harcerska im. St.Czarneckiego. Drożyna harcerska przy gimnazjum żeńskim do 1927 roku nosiła imię Klaudyny Potockiej, a później Marii Konopnickiej. Pozostałe drużyny działające w całym dwudziestoleciu międzywojennym nosiły imiona: Orląt Lwowskich, Stasia Tarkowskiego, Generała Bema, Bartosza Głowackiego, Emilii Plater, Olgi Małkowskiej. Andrzeja Małkowskiego, Dzieci Wrzesińskich, Adama Mickiewicza, Michaliny Mościckiej, Henryka Dąbrowskiego (drużyna nr VII przy Rodzinie Kolejowej), św. Jana Bosko - drużyna założona przy szkole powszechnej prywatnej w 1935 roku.

          W latach późniejszych w tych samych szkołach powstały nowe drużyny. Przybierały one kolejne liczby lub dołączały się do już istniejącej numeracji. Wprowadza to pewną dezinformację w dokładnym ustaleniu pełnej nazwy drużyn. Niezmiennie jednak przez cały okres międzywojenny stałe nazwy posiadały:

I Drużyna im. St.Leszczyńskiego - gimnazjum męskie,

II Drużyna im. J.Słowackiego - seminarium męskie,

-częściowo IV Drużyna im. St.Czarneckiego -Szkoła Przemysłowo-Handlowa, VII Drużyna im. H.Dąbrowskiego przy Rodzinie Kolejowej (znana popularnie jako „czarna siódemka").

          Opiekunami drużyn harcerskich w szkołach średnich byli nauczyciele lub duchowni zatrudnieni jako nauczyciele religii. W latach późniejszych opieka nauczycielska nad drużynami w szkołach była często zwykłą formalnością. Drużyny pracowały same.

          Na szczególne wspomnienie zasługuje w pierwszym okresie działalności harcerstwa w Lesznie praca ks. Tadeusza Ćwiejkowskiego, ks. dra Baranowskiego - opiekunów I Drużyny, ks. Tadeusza Peika - opiekuna II Drużyny przy seminarium męskim oraz nauczycieli Stanisława Szymańskiego (I Drużyna), Adolfa Skopowskiego - wielkiego propagatora harcerstwa i opiekuna II Drużyny, Juliana Szpunara - polonisty seminarium męskiego, Juliana Wowczaka - dyrektora seminarium męskiego i Stanisławy Krzywki - nauczycielki wychowania fizycznego w seminarium żeńskim.

          Nieliczne zachowane dane statystyczne nie pozwalają na dokładne ustalenie liczby harcerzy w Lesznie. W 1928 roku I Drużyna im. St. Leszczyńskiego liczyła 41 harcerzy, II Drużyna im. J.Słowackiego - 53, IV Drużyna im. St. Czarneckiego 27 harcerzy. Można więc przyjąć, że pod koniec lat dwudziestych do harcerstwa należało średnio 20% uczniów szkół ponadpodstawowych.

          Liczba drużyn i harcerzy w poszczególnych drużynach nie była stała. Zmieniała się co roku, a także w ciągu roku szkolnego. Spośród drużyn działających przy szkołach średnich najaktywniejsze i najbardziej liczne w pierwszej połowie lat trzydziestych były drużyny istniejące przy gimnazjum męskim, seminariach nauczycielskich i okresowo przy Szkole Przemysłowo-Handlowej.

          Natomiast nie zmienił się w zasadniczy sposób stan liczbowy drużyny żeńskiej przy miejskim gimnazjum żeńskim. Średnio do harcerstwa należało około 10% uczennic. Np. w roku 1936 w drużynie było 36 harcerek. Drużynową była Eleonora Metelska - późniejsza długoletnia, niezwykle ofiarna i zasłużona propagatorka harcerstwa, aktywna również w okresie Polski Ludowej.

          W seminariach i gimnazjach od stycznia do lutego każdego roku urlopowano (nie zwalniano) na okres matury uczniów najstarszych klas. Np. w II Drużynie im. J .Słowackiego w kwietniu 1931 roku 8 druhów zostało urlopowanych z pracy na okres matury.

          Wpływ na liczbę harcerzy w drużynie w okresie roku szkolnego miały również decyzje Hufca lub drużyny o wykluczeniu z organizacji. Nie były to sporadyczne wypadki. W aktach Komendy I Hufca Męskiego zachowało się kilka informacji o wykluczeniu druhów za nieobowiązkowość, lekceważenie regulaminu drużyny, palenie papierosów lub przewinienia określone mianem nieharcerskie postępowanie".

          Zmieniała się również liczba drużyn. Decyzję o likwidacji drużyny podejmowała Komenda Hufca w przypadku stwierdzenia pozornej pracy drużyny.

          Decyzje o likwidacji drużyny oraz upomnienie, nagany dotyczące poszczególnych członków ogłaszane były w czasopiśmie harcerskim „Czuwaj".

          W szkołach w których wzrastała liczba harcerzy zakładane były nowe drużyny. Np. w seminarium żeńskim w 1932 roku działały 4 drużyny - łącznie 62 harcerki. W tym samym okresie w seminarium męskim nadal działała jedna drużyna - 36 druhów. W połowie lat trzydziestych w związku z likwidacją seminariów nauczycielskich ograniczyły działalność, a wkrótce zostały zlikwidowane doskonale działające drużyny przy seminariach.

          W dniu 18 września 1934 roku odbyła się ostatnia zbiórka II Drużyny im. Juliusza Słowackiego. W czasopiśmie „Czuwaj" przedstawiona została relacja z ostatniej zbiórki, w której między innymi czytamy: „Ostatnia zbiórka zgromadziła wszystkich członków drużyny, opiekuna mgr Bolesława Kozłowskiego, dh hufcowego Jana Kuczkowskiego i kilku wychowanków drużyny. Przemówił drużynowy dh Maksymilian Lewandowski kreśląc długie dzieje drużyny od roku 1920 (...) Dh hufcowy wręczył dh Gracjanowi Szymankiewiczowi „Odznakę dziesięciolecia służby harcerskiej". Złożono podpisy w kronice Drużyny".

Majątek drużyny przekazany został V Drużynie im. Stasia Tarkowskiego przy szkole ćwiczeń i część harcerzy wstąpiła do tej drużyny w charakterze drużynowych lub zastępowych. Wkrótce jednak szkoła ćwiczeń seminarium męskiego połączona została ze szkołą ćwiczeń seminarium żeńskiego. Zmiany w organizacji szkół nie sprzyjały działalności harcerskiej.

Podobna sytuacja była w seminarium żeńskim. W 1936 roku pozostał już tylko ostatni kurs seminarium - żeńskiego. Do szkoły uczęszczały dziewczęta ze zlikwidowanych wcześniej seminariów nauczycielskich w innych rejonach Polski. Wiek uczennic był bardzo zróżnicowany. Podstawowym ich celem było ukończenie szkoły. Aklimatyzacja i akceptacja w nowym środowisku przebiegała różnie. Nowe uczennice' nie włączały się do pracy organizacji młodzieżowych i nadobowiązkowej działalności pozalekcyjnej. Dlatego też drużyna harcerska liczyła wówczas tylko 13 druhen.