Autor

Bronisław Świderski

Tytuł

Żydzi

Źródło

„Ilustrowany opis Leszna i ziemi leszczyńskiej” - reprint wydania z 1928 r

Uwagi

 

 

Żydowska gmina w Lesznie nie należy do najstarszych w Wielkopolsce. Wiemy, że w jednastem stuleciu przybyli żydzi do Gniezna, w trzynastem do Kalisza, Poznania, Kościana. Międzyrzecza w czternastem do Śmigła i Inowrocławia, a w piętnastem do Wschowy, i Bydgoszczy. W Lesznie poja­wiają się żydzi 1534 r., kiedy Rafał III. Leszczyński czynił już starania ufundowania miasta. Pierwszy przywilej, nadany tu żydom, a dotyczący kuśnierzy, ukazał się w r. 1604. Żydzi już w początkach 17. stulecia, licząc w mieście 400 zamożnych rodzin, posiadali własną synagogę i cmentarz, który był darem Rafała V. i Bogumiła Leszczyńskiego. Siedemnasty wiek do­piero przyniósł poszczególnym stanom żydowskim dużo przy­wilejów, choć politycznie byli oni od obywatelstwa miasta zupełnie odosobnieni, tworząc osobną komunę z własnem pra­wem i urzędnikami żydami. Ponieważ nie wolno im było w mieście trudnić się handlem, skierowali oni swój zmysł kupiecki poza granice Leszna. I tak w 1697 r. nawiązali stosunki handlowe z Jarosławiem, w którym odbywały się sławne na owe czasy targi. Na początku osiemnastego wieku Leszno było ośrodkiem osiedlania się żydów z Polski i Litwy. W ich rękach rozwijał się handel sukienniczy, a w początkach dziewiętnastego wieku zajmują się wyłącznie handlem ryb. W r. 1656 po spaleniu się Leszna dużo żydów schroniło się na śląskiej ziemi. Po powrocie ich do Leszna dzielnica żydowska r. 1707 padła ofiarą pożaru, podczas którego dużo żydów zginęło; reszta w biedzie i nędzy opuściła Leszno, udając się ponownie na pobliski Śląsk. Król Stanisław Leszczyński w 1707 r. wydał powracającym polecenie odbudowania ulic od rynku począwszy aż do bramy poznańskiej. Podczas dżumy w 1709 r., której 7000 ludzi w mieście uległo, znaczna ilość żydów padła także ofiarą choroby. Około 1850 r. było ich w Lesznie jeszcze dość wiele. Przed wojną światową miało Leszno tylko około 500 żydów. Po wkroczeniu władz polskich do miasta ilość ich spadla do kilkunastu rodzin. Gmina żydowska liczy dziś około 200 dusz. a zasilają ją coraz więcej przybysze z dawniejszego zaboru rosyjskiego.

S y n a g o g a.

Dawniejsza synagogę, wybudowano przed 130 laty. W roku 1905 przebudowano gmach, nadając mu styl bizantyńsko-mauretański. Rabina od kilku lat gmina nie posiada. Ostatnim w czasach niemieckich był Dr. Gelles.